Getypte brief (concept) met handgeschreven kanttekeningen. 17 juni 1942. Onbekend (vermoedelijk de Directeur van de Centrale Markt of een gerelateerde gemeentelijke dienst). [Handgeschreven tekst in de linker marge:]
origineel + dossier bij Mevr. Revelman, die zaak juridisch zal bekijken.
Vrijdagmorgen bespreking bij de hand met Mr Sieburgh en v.D.
[Paraaf:] HD 18/6 '42

[Getypte tekst:]
C O N C E P T .

Amsterdam, 17 Juni 1942.

Aanvulling Reglement op de Centrale Markt met voorschriften inzake wanbetalers.

den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen,
A l h i e r ,

Hiermede heb ik de eer U te berichten, dat terzake van het euvel der wanbetalingen op de Centrale Markt en de maatregelen ter bestrijding hiervan destijds een uitvoerig onderzoek heeft plaatsgehad. Kortheidshalve moge ik U verwijzen naar de hieromtrent genoemde correspondentie (vide onder andere mijn brieven van 28 December 1937; 12 April 1938; 18 October 1938; en 30 Maart 1939, No's. 87/3/11 M.1937; 87/2 M.1938 en 87/1092 M. 1939 en Uw No. 630 L.M.1937).

Deze aangelegenheid was destijds door den handel, in samenwerking met mijn dienst geheel voorbereid en uitgewerkt en zou dan ook, met als noodzakelijk sluitstuk de aanvulling van artikel 35 van het Reglement op de Centrale Markt, worden ingevoerd, doch op het laatste moment bleek, dat enkele kleinhandelsorganisaties niet bereid waren om hun medewerking te verleenen, zoodat de handel niet kon voldoen aan den brief van een van Uw Ambtsvoorgangers d.d. 28 Maart 1939 No. 630 L.M.1937 aan den Voorzitter van de Federatie van Groothandelaren in Aardappelen, Groenten en Fruit.

De ordening van de betaling op de Centrale Markt in den vorm van centrale betaling is thans opnieuw onder den aandacht gekomen onder meer door het stelsel van den centralen verkoop van stapelproducten met contante betaling in den afgeloopen winter, welk stelsel buitengewoon goed heeft voldaan. Ook de Vebena verkoopt haar aardappelen aan den kleinhandel slechts tegen contante betaling. De tijd is daarom naar mijn meening thans bijzonder geschikt om tot ordening van het betalingswezen voor groenten en fruit over te gaan. De mogelijkheid daartoe is ook hierom zooveel gunstiger geworden, omdat thans slechts één categorie van verkoopers op de Centrale Markt optreedt, namelijk de grossiers.

De twee zwakke punten, die in de vroeger opgestelde regeling voorkwamen, namelijk de kleinhandelsveiling en de markttuinders, zijn namelijk inmiddels automatisch vervallen. Zooals U bekend is, moeten de markttuinders sedert 5 Mei 1941 veilen en de Veiling verkoopt thans uitsluitend aan groothandelaren.

Ik heb de onderhavige aangelegenheid opnieuw besproken met vertegenwoordigers van den kleinhandel, waarbij is gebleken, dat de leinde [leidende] figuren van dezen handel voorstander zijn van een betalingsregeling. doch dat in vergaderingen van den kleinhandel hiervoor toch geen meerderheid was te verwerven. Ik ben echter van meening, dat voor de ordening van den handel op de Centrale Markt zoo belangrijke zaak niet mag afstuiten omdat enkele kleinhandelaren er zich tegen verzetten.

De groothandel heeft zich voor de uitvoering van de regeling gewend tot de Directie van den Nederlandsche Middenstandsbank, welke bankinstelling, in den afgeloopen winter met den verkoop van stapelproducten reeds een zoo uitgebreid werkterrein op de Centrale Markt heeft gevonden. Door de grossiers en de Bank is

--- Dit document is een ambtelijk voorstel om het reglement van de Centrale Markt in Amsterdam aan te scherpen. Het doel is de bestrijding van wanbetalingen door de invoering van een centraal betalingssysteem.

Kernpunten:
1. Historiek: Al tussen 1937 en 1939 werd geprobeerd dit systeem in te voeren, maar dit stuitte toen op verzet van de kleinhandel (winkeliers).
2. Veranderde omstandigheden: De auteur betoogt dat de situatie in 1942 gunstig is voor een nieuwe poging. Door de oorlogsomstandigheden en nieuwe regelgeving (sinds mei 1941) is de marktstructuur vereenvoudigd: tuinders mogen niet meer direct aan de kleinhandel verkopen, waardoor alleen de grossiers (groothandel) overblijven als verkopers op de markt.
3. Modernisering: Men verwijst naar het succes van contante betaling bij 'stapelproducten' (zoals aardappelen) gedurende de afgelopen winter als bewijs dat centrale betaling werkt.
4. Rol van de bank: De Nederlandsche Middenstandsbank (NMB) wordt voorgesteld als de uitvoerende instantie voor de financiële afwikkeling.
5. Besluitvorming: De handgeschreven notitie verraadt dat de zaak juridisch getoetst wordt door een zekere Mevr. Revelman en dat er spoedig overleg zal plaatsvinden met andere betrokkenen (Mr. Sieburgh).

--- Het document dateert uit juni 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland. Deze periode kenmerkte zich door een verregaande regulering en centralisering van de voedselvoorziening ("Gleichschaltung").

De Amsterdamse Centrale Markt speelde een cruciale rol in de distributie van schaars wordende levensmiddelen. De overheid (onder toezicht van de bezetter) wilde de geld- en goederenstromen strakker beheersen om zwarte handel tegen te gaan en de voedselvoorziening te garanderen. Het uitschakelen van kleine veilingen en het dwingen van tuinders om via de groothandel te werken, paste in dit streven naar efficiëntie en controle.

De "Wethouder voor de Levensmiddelen" was in deze tijd een sleutelfiguur die direct verantwoordelijk was voor de bevoorrading van de stad in een tijd van toenemende tekorten en rantsoenering. De betrokkenheid van de Nederlandsche Middenstandsbank toont aan hoe commerciële banken werden ingezet voor de uitvoering van semipublieke taken in de oorlogs-economie.