Getypt concept met uitgebreide handgeschreven correcties en marginalia. 20 april 1942. PUNTEN VOOR BRIEF AAN W.L.M.

Amsterdam, 20 April 1942.

Onderwerp:
Aanvulling Reglement op de Centrale Markt met voorschriften inzake wanbetalers.

In Voordracht tot Stichting markt met markthal van December 1922 (vide No. [onleesbaar] Afd. I Gemeenteblad) werden reeds enige richtlijnen aangegeven tot ordening van den handel op de nieuw te bouwen markt voor aardappelen, groenten en fruit. Ik noem onder andere de veilingsplicht voor tuinders, het zetten van de kleinhandelsveiling tot grossiersveiling; het van overheidswege bevorderen van verkoopcondities enz. De strekking van een en ander was om in de lijn van het Rapport der Marktcommissie 1913 een marktorganisatie te scheppen welke de bevordering van het algemeen belang vooropstelt.

Handgeschreven in de kantlijn links: Tracé

Hoewel sedert de opening der Centrale Markt in October 1934 reeds een zekere saneering van den handel heeft plaatsgevonden en wel hoofdzakelijk op het terrein van den groothandel – een en ander als gevolg van het feit, dat markt op afgesloten terrein wordt gehouden, zoodat toegang tot markt kan worden beperkt tot degenen die daar beroepshalve te maken hebben en als gevolg van de verhuurpolitiek d.w.z. een zeker minimumtarief voor plaatsgeld enz. (vage), waardoor de gelegenheidshandelsgrossiers handel werd beteugeld en de voorwaarde werd geschapen voor de ontwikkeling van een bonafide grossiersstand – is tot nu toe van een werkelijke opbouw en organisatie van den handel niet veel terechtgekomen. Dit moet voornamelijk worden geweten aan het ontbreken van eenheid onder de handelaren, waardoor pogingen van de Overheid om tot organisatie en ordening op het gebied van den handel te geraken, steeds op verzet van de zijde dezer handelaren stuitte en moest stranden.

Handgeschreven in de kantlijn links: 1 of meer groeps

Geconstateerd kan echter worden, dat de laatste jaren ten deze een kentering is gekomen. In Mei 1940 zijn de tuinders, die totdien als markttuinders hun producten zelfstandig aan de kleinhandelaren verkochten, alsnog verplicht geworden om hun producten aan te voeren op de op de Centrale Markt gevestigde veiling; tegelijkertijd werd deze veiling van kleinhandelsveiling in groente en fruit omgezet in groothandelsveiling. Dit feit beteekende een belangrijke stap in de richting van een ordening van den handel, omdat hierdoor ongezonde concurrentieverhoudingen werden uit den weg geruimd (zie hieromtrent mijn brief d.d. [leeg] No. [leeg] ). Sindsdien heeft de groothandel de kans gekregen om de plaats in te nemen in het marktverkeer, welke hem krachtens zijn aard recht gaf.

Handgeschreven in de kantlijn links: L als gevolg van maatregelen van rijkswege

Ik merk hierbij op, dat mij een gezonde ontwikkeling der Centrale Markt meebracht dat met kracht moet worden bevorderd:

1. de ontwikkeling van het veilingwezen;
   voor de verdeeling onder den kleinhandel:
2. het bestaan van een gezonde grossiersstand;
   voor de distributie onder de bevolking:
3. het tot bloei brengen van een bonafide kleinhandel. Dit document is een ambtelijk werkdocument of concept-brief waarin de historische en actuele status van de Amsterdamse Centrale Markthallen wordt geëvalueerd. De kern van het betoog is de noodzaak van ordening. De schrijver blikt terug op de plannen uit 1922 en de opening in 1934, en constateert dat pas rond 1940 (door de oorlogsomstandigheden en rijksmaatregelen) de gewenste structuur – de scheiding tussen groothandel en detailhandel via verplichte veilingen – echt vorm begon te krijgen.

De handgeschreven wijzigingen tonen een aanscherping van de formuleringen:
* De focus verschuift van het simpelweg 'vaststellen' van condities naar het 'bevorderen' ervan.
* Er is veel aandacht voor het uitsluiten van 'gelegenheidsgrossiers' ten gunste van een 'bonafide grossiersstand'.
* De tekst erkent dat de gewenste marktordening lange tijd stuitte op weerstand van de handelaren zelf. Het document dateert van april 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland. Dit is een cruciale periode voor de voedselvoorziening en marktordening. De bezetter voerde een strikt distributiesysteem in om de voedselstroom te beheersen. De opmerking in de kantlijn ("als gevolg van maatregelen van rijkswege") verwijst naar deze centrale aansturing die de markt dwingend ordende.

De Centrale Markthallen (tegenwoordig het Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) waren destijds het zenuwcentrum voor de voedselvoorziening van de hoofdstad. De transformatie van een vrije markt naar een systeem met veilingplicht voor tuinders en een strikte hiërarchie (tuinder -> veiling -> grossier -> kleinhandelaar) was essentieel voor de controle op prijzen en hoeveelheden tijdens de schaarste in oorlogstijd. De brief legt de administratieve basis voor verdere reglementering, in dit geval specifiek gericht op het aanpakken van wanbetalers om de stabiliteit van de handelsketen te waarborgen.