17 juli 1942. M. A. Jacobs (geboren 31-12-1913, woonachtig aan de Ruijschstraat 20-I te Amsterdam). Directeur van het Marktwezen te Amsterdam. [Linksboven:]
M. A. J a c o b s
geboren 31-12-1913
Ruijschstraat 20-I
Amsterdam.
—
plaats no.73 markt Gaaspstr.
Wollen en zijden stoffen.

[Stempel/Aantekening midden-links:]
№ 103/64/1 M. 1942 18/7

[Rechtsboven:]
Amsterdam, 17 J u l i 1942.

Aan den Heer
Directeur v a n h e t Marktwezen
te A m s t e r d a m.

[Handgeschreven aantekening rechts:]
mw. [?]
spoor [?]

Weledele Heer,

Naar aanleiding van de ontneming van mijn vaste plaats op de markt Gaaspstraat, deel ik U beleefd het volgende mede:

Tot heden heb ik geregeld mijn vaste plaats op deze markt bezet.

Echter de laatste paar weken heb ik wegens de bijzondere omstandigheden en de vele oproepingen, die ik als Jood heb gehad (o.a.keuring), zooveel moeten verzorgen en beloopen, dat ik niet in staat was geregeld op de markt te komen, daar deze verplichtingen dringend voorgingen.

Thans heb ik echter - door bemiddeling van den Joodschen Raad - van de Duitsche autoriteiten vrijstelling gekregen voor werk in Duitschland, wegens mijn vaste plaats op de markt.

Nu deze vrijstelling verstrekt is, zal ik weer geregeld mijn plaats bezetten, waartoe ik door de vrijstelling verplicht ben.

Ik verzoek U daarom eerbiedig de ontneming van mijn plaats in te trekken, opdat ik weer zoo spoedig mogelijk aan het werk kan gaan.

Bij voorbaat dankend,

Hoogachtend,
[Handtekening:] MAJacobs

[Rechtsonder handgeschreven:]
603 Het document is een formeel verzoekschrift van een Joodse marktkoopman, M.A. Jacobs, gericht aan de Amsterdamse marktmeester. De brief is geschreven in een uiterst beleefde, bijna nederige toon ("deel ik U beleefd het volgende mede", "verzoek U daarom eerbiedig").

De kern van de brief is de paradoxale situatie waarin de afzender zich bevindt: hij is zijn marktplaats kwijtgeraakt omdat hij afwezig was, maar die afwezigheid werd veroorzaakt door de dwingende bureaucratie van de bezetter (oproepen voor keuringen voor dwangarbeid). Hij voert aan dat hij nu juist die marktplaats nodig heeft om zijn 'vrijstelling' (Sperre) geldig te houden. De brief illustreert de wanhopige pogingen van Joodse burgers om via officiële weg hun laatste restjes bestaanszekerheid en bescherming tegen deportatie te behouden. De datum van de brief, 17 juli 1942, is historisch zeer significant. Dit was slechts twee dagen nadat het eerste transport met Joden vanuit kamp Westerbork naar Auschwitz was vertrokken. De systematische deportatie van de Joodse bevolking uit Nederland was op dit moment in volle gang gezet.

De brief verwijst naar de Joodsche Raad, de organisatie die door de Duitse bezetter was ingesteld om de Joodse gemeenschap te besturen en de deportaties te faciliteren, maar die door veel Joden werd gezien als een strohalm om via 'vrijstellingen' (Sperren) uitstel van deportatie te krijgen. Een baan of een eigen onderneming (zoals een marktplaats) kon als basis dienen voor zo'n vrijstelling.

De markt aan de Gaaspstraat lag in de Rivierenbuurt, een wijk waar tijdens de bezetting veel Joodse Amsterdammers woonden. Voor veel Joodse ondernemers was hun marktplaats hun enige bron van inkomsten nadat zij uit andere beroepen waren gezet door de anti-Joodse maatregelen. Het verlies van een standplaats betekende in deze context niet alleen armoede, maar direct levensgevaar.