Elisabeth Gobets - van Brink

Getypte brief (doorslag of officieel afschrift).

Deze brief is een officiële beschikking van de Amsterdamse gemeentelijke instantie die belast was met het marktwezen. In de brief wordt aan de heer E. de Wilde toestemming verleend om zich op zijn marktplaatsen te laten bijstaan door een persoon met dezelfde achternaam, waarschijnlijk een familielid (mogelijk een zoon). Het document specificeert twee locaties: de Uilenburgermarkt en de markt aan de Zwanenburgwal. Tegelijkertijd met deze nieuwe toestemming worden eerdere vergunningen voor andere assistenten — mevrouw B. de Wilde-Roeg (vermoedelijk zijn echtgenote) en de heer S. Gobets — officieel ingetrokken. De term "tot wederopzegging" geeft aan dat dit een doorlopende toestemming is die de gemeente op elk moment weer kan intrekken.

Handgeschreven brief (klacht/verzoekschrift).

* **Kern van de klacht:** De afzender, M. Bleekrode, beklaagt zich over een concurrent, de heer S. Gobets. Gobets heeft reeds twee vaste standplaatsen op de Nieuwmarkt, maar heeft nu een derde (tijdelijke) plek ingenomen pal tegenover de kraam van Bleekrode. * **Argumentatie:** Bleekrode voert aan dat de handel in de winter erg slecht was. Nu het seizoen eindelijk aantrekt ("beetje volk komt"), wordt zijn omzet geschaad door deze extra kraam van Gobets. Hij wijst erop dat er elders op de markt nog genoeg lege plekken zijn die Gobets had kunnen innemen. * **Status:** Bleekrode geeft aan dat hij dit probleem al meermaals heeft aangekaart bij de marktmeester, maar zonder resultaat ("zonder russeltaat"). Hij wendt zich nu tot een hogere instantie (waarschijnlijk de marktcommissie of de gemeente) voor een onderzoek en een oplossing. * **Taalgebruik:** De brief is geschreven in een direct, ietwat informeel Nederlands met enkele spelfouten (zoals "russeltaat" en "anderij"), wat wijst op een schrijver uit de werkende klasse die zijn recht probeert te halen.

Document

* **Administratieve verwerking:** Het document is een werkdocument van een marktcontroleur in Amsterdam. De "II" bovenaan suggereert dat dit onderdeel is van een groter dossier of een tweede versie van een voorstel. * **Geografie:** De controleur schrijft consequent 'Lepenstraat' en 'Lepenweg', waar zeer waarschijnlijk de **Lepelstraat** en het **Lepelplein** in de Amsterdamse Jodenbuurt worden bedoeld. De verwijzing naar "perceel 11" en het "verhoogde voorpleintje" duidt op een zeer specifieke lokale indeling. * **Terminologie:** * **A.G.F.:** Aardappelen, Groenten en Fruit. * **Standplh / Standpl: verg:** Standplaatshouders / Standplaatsvergunning. * **Blsplh:** Waarschijnlijk een afkorting voor 'bloemstandplaatsen'. * **Venters:** Straathandelaren die goederen uitstallen. * **Inhoudelijke uitdaging:** De controleur benoemt het dilemma van de straathandel: de verzadiging van de markt (te veel verkopers van hetzelfde product) en de concurrentie met de vaste winkelstand in de directe nabijheid. ---

Aanvraagformulier voor een standplaatsvergunning.

Dit document is een officiële aanvraag van Salomon Gobets aan de gemeente Amsterdam voor een vaste standplaats op de openbare weg. Uit de tekst blijkt dat hij op dat moment al een 'ventvergunning' (serie S, no. 111) bezat, wat hem toestemde om met zijn handkar door de stad te trekken om fruit te verkopen. Met deze aanvraag poogde hij een vaste plek te bemachtigen bij de spoorwegtunnel in Amsterdam-Oost die de Maritzstraat met de Beukenweg verbindt. Opvallend is de handgeschreven correctie en de voetnoot onderaan. De standaarduitsluiting van de zaterdag en zondag op het formulier is doorgestreept. Gobets verzoekt specifiek om op zondag te mogen staan in plaats van op zaterdag. Dit wijst op zijn Joodse identiteit; als praktiserend jood hield hij de sabbat (zaterdag) in ere als rustdag en wilde hij zijn inkomen op zondag compenseren.

Briefkaart (officiële voorzijde).

Het document is een officiële briefkaart gericht aan een bewoner van de Oosterparkbuurt in Amsterdam. De meest opvallende elementen zijn de handgeschreven instructies aan de bovenzijde. Deze lijken een specifieke aanwijzing te bevatten voor een standplaats of werklocatie. De geadresseerde krijgt de instructie om *niet* op het Iepenplein plaats te nemen, maar verzoekt om een plek bij de "luchtbrug bij [de] tunnel". De term "Frankeering in afrekening" duidt erop dat dit geen particuliere correspondentie is, maar waarschijnlijk afkomstig is van een gemeentelijke instantie (bijvoorbeeld de Marktwezen of Publieke Werken). De wijknotatie ("Wijk 20") was een gangbare manier van adresseren in Amsterdam voor de invoering van postcodes.

Handgeschreven brief met administratieve aantekeningen.

* **Inhoud:** De brief is een reactie op een schrijven van het Marktwezen van de vorige dag (4 september 1942). De schrijver (een kind van de familie Gobets) informeert de instantie dat vader Salomon Gobets niet aanwezig is omdat hij al enige tijd in een "Rijkswerkkamp" verblijft. * **Administratieve opvolging:** Onderaan de brief is door een ambtenaar van het Marktwezen genoteerd dat de echtgenote, Esther Gobets-van Brink, moet laten weten of zij de marktplaats persoonlijk wil blijven gebruiken. Er wordt op 11 september 1942 een "wachtbriefje" (mogelijk een officieel bericht of bewijs van inschrijving op een wachtlijst) genoteerd. * **Toon:** De brief is formeel en zakelijk ("Mijne Heeren", "hoogachtend"), wat wrang contrasteert met de tragische realiteit van die tijd waarin Joodse burgers hun bezit en rechten stelselmatig verloren. * **Context van vervolging:** Het document toont de bureaucratische afhandeling van marktvergunningen voor Joodse kooplieden tijdens de bezetting. Terwijl Salomon Gobets al was weggevoerd naar een werkkamp, liep de administratie over zijn marktplaats gewoon door.

Getypte lijst van marktkooplieden.

* **Demografie:** De lijst bevat namen van personen die nagenoeg allemaal van Joodse afkomst zijn. De geboortedata lopen uiteen van 1874 (B. Rozelou) tot 1920 (E. de Leeuw), wat wijst op een brede leeftijdsgroep die actief was in de handel. * **Geografie:** De woonadressen concentreren zich in de bekende Amsterdamse wijken waar veel Joodse burgers woonden, zoals de Jodenbuurt (St. Antoniesbreestraat, Rapenburg), de Transvaalbuurt (Retiefstraat, Tilanusstraat, Blasiusstraat) en de Rivierenbuurt (Rijnstraat, Lekstraat). * **Economie:** De verhandelde artikelen laten een divers beeld zien van de marktsector: textiel, manufacturen, verse eetwaren (aardappelen, groenten, fruit, vis, brood) en huishoudelijke artikelen. * **Administratieve bijzonderheden:** De optelsom onderaan is cruciaal. Het toont aan dat er 271 plaatsen zijn toegewezen ("uitgereikt"), terwijl er in eerste instantie slechts 254 beschikbaar waren, wat resulteert in een tekort of overschot van 17 plaatsen (mogelijk extra plekken die buiten het reguliere raster werden gecreëerd).

Document

* **Administratieve Structuur:** De lijst is georganiseerd in vier kolommen: Naam, Geboortedatum, Adres en Artikel. Aan de voet van de pagina staat een berekening van de totale capaciteit van de marktstandplaatsen. De beschikbare capaciteit (240 met een 20% marge) komt uit op 288 plaatsen, waarvan er 271 zijn toegewezen, met een overschot van 17. * **Artikelen:** Er is een breed scala aan koopwaar zichtbaar, variërend van eerste levensbehoeften (aardappelen, groenten, fruit, vis, brood) tot textielwaren (manufacturen, kanten, mode-artikelen) en huishoudelijke artikelen. * **Geografie:** De adressen bevinden zich uitsluitend in Amsterdam, met een sterke concentratie in wijken als de Jodenbuurt (St. Antoniesbreestraat, Rapenburg, Jodenbreestraat), de Pijp (Albert Cuypstraat, Van Woustraat) en Amsterdam-Oost (Tilanusstraat, Retiefstraat, Blasiusstraat).

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Brief (archiefkopie/doorslag) * **Datum:** 16 september 1942 * **Afzender:** De Directeur (vermoedelijk van de Dienst der Markten, Amsterdam) * **Geadresseerde:** Mevrouw E. Gobets-Van Brink, Rijnstraat 146 I, Amsterdam-Zuid * **Kenmerken:** Typoscript op grijs-blauw papier met handgeschreven annotaties in potlood en inkt.

# TRANSCRIPTIE (Handgeschreven in blauw potlood:) My (Handgeschreven in blauwe inkt, schuin:) Verzonden (Getypt, rechtsboven:) HB. Mevrouw E. Gobets-Van Brink, Rijnstraat 146 I, <u>Amsterdam-Zuid.</u> Wijk 22 A. 103/106/2 M. 16 September 1942. Naar aanleiding van Uw brief d.d. 5 September j.l. bericht ik U, dat geen vrijstelling van betaling van marktgeld kan worden verleend bij tewerkstelling...

# TRANSCRIPTIE [Briefhoofd:] **I. BLOCH** **ARTS** **KLOVENIERSBURGWAL 53** **Telefoon 35625** [Rechtsboven handgeschreven:] 15-11-’42 [Body tekst:] ℞ Mevr P. Gobets - v Brink, Registrant 146, mag wegens ziekte voorlopig niet werken. [Over de tekst heen een paars stempel met handgeschreven toevoeging:] **№** 103/481/1 **M. 1942** [Rechtsboven het stempel genoteerd:] 26/11 [Schuin onderaan, ha...

# TRANSCRIPTIE [Linksboven, stempel en handschrift:] Nº 43/157/M. 1942 27/10 [Rechtsboven, handschrift:] 248 A'dam, 25 Oct. 1942 Den Heer Directeur v. h. Marktwezen, Amsterdam W. [Rechtsmidden, paraaf/aantekening:] nv. Jung [?] [Onderwerp, onderstreept:] Plaats No. 200 bw. Gaaspstraat Mijnheer, Door deze deel ik U mede, dat ik op het oogenblik gebruik maak van de plaats van mijn echtgenoot:...

# TRANSCRIPTIE [Linksboven:] S. Gobets Rijnstraat 146^II A’dam (2). [Rechtsboven:] A’dam, 5 Sept 1942. [Stempels onder afzender:] N^o 103/106/1 M. 1942 7/9 [Adres:] Marktwezen Amsterdam, A’dam. [In de rechterkantlijn:] v. Insp [Brieftekst:] Mijne Heeren, In antwoord op Uw schrijven dd. gisteren deel ik U mede, dat mijn vader (S. Gobets) zich reeds enige tijd in een Rijkswerkkamp bevindt. In...