Inspectierapport / Proces-verbaal van onderzoek. 29 december 1942. [Koptekst]
Nº 107/52/2 M. 1942
Hr: Inspecteur
[in rood potlood schuin geschreven: inschrijven]

[Hoofdtekst - Rapportage]
Klacht Nº 107/52/1 M 1942 heden 29 Dec: ’42 onderzocht en hierbij bleek het navolgende. De groentenverkooper was v. Zaanen en verklaarde mij zich wel te kunnen herinneren dat bij hem een dame was geweest die om één of twee pond uien had gevraagd welke hij had geweigerd.

De reden hiervan was dat van Zaanen ongeveer 5 kilo uien van zijn winkel aan de v. Ostadestraat had medegenomen om zoodoende het publiek aan de markt Beethovenstraat een pleizier te doen bij de verkoop van soepgroenten er dan 1 á 2 uien bij te voegen aangezien er geen prei was.

Zijn oorspronkelijke toewijzing uien werd verkocht aan de klanten in zijn zaak. Wel klaagde v. Zaanen (die dagelijks present is op zijn marktplaats) dat het bijna niet om vol te houden is indien er niet eens iets wordt gedaan zoodat hem een bepaald kwantum groenten wordt toegewezen voor deze marktplaats, en vroeg hij mij dan ook of ik U. daar niet eens op attent kon maken. Zijn twee mede plaatshouders komen of des namiddags of in het geheel niet opdagen en zoodoende kan hij het publiek aldaar zeer weinig van dienst zijn.

[Midden rechts - Stempel/Paraaf]
107/52/3 '42
contr: [w.g.] J. M. Bekkering
29/12/42.

[Onderste tekst - Concept/Afschrift antwoord]
Naar aanleiding van Uw brief dd. 12 Dec jl. deel ik U mede, dat den kleinhandelaren in groenten niet door de daartoe bevoegde instanties is toegestaan om hun artikelen aan vaste klanten te verkoopen; dezerzijds kan dan ook niet worden bevorderd, dat bepaalde kleinhandelaren sommige artikelen, waarnaar veel vraag is, voor de hand weg aan het publiek verkoopen.

Bij onderzoek is mij nog gebleken, dat de door U bedoelde koopman eenige kilo’s uien naar zijn verkoopplaats had medegenomen om deze daar bij soepgroenten aan zijn klanten te verkoopen, omdat er dien dag geen prei was. Dit document is een ambtelijk verslag van een onderzoek naar een klacht over de weigering van de verkoop van uien. De kern van de zaak is de schaarste en distributie van groenten tijdens de bezettingsjaren.

De groenteman, Van Zaanen, heeft een winkel in de Van Ostadestraat en een standplaats op de markt in de Beethovenstraat. Hij wordt ervan beschuldigd uien te hebben geweigerd aan een klant. Zijn verweer is dat hij de uien (slechts 5 kilo) apart hield als vervanging voor prei in soepgroentepakketten op de markt, om zijn klanten daar ter wille te zijn. Hij klaagt tevens over het feit dat er geen officieel toegewezen 'kwantum' (rantsoen) is voor de marktplaats, in tegenstelling tot zijn fysieke winkel.

De reactie van de autoriteiten (onderste tekst) is formeel: het is handelaren niet toegestaan om schaarse goederen apart te houden voor "vaste klanten" of op eigen houtje de distributie te bepalen. Het document dateert uit december 1942, midden in de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode was er sprake van toenemende schaarste en een streng distributiesysteem. Uien en prei waren belangrijke basisproducten, maar vaak beperkt beschikbaar.

De "Ventverordening" waarnaar in de marge verwezen wordt, reguleerde de straathandel. De autoriteiten hielden streng toezicht op de naleving van de distributieregels om zwarte handel en vriendjespolitiek tegen te gaan. De spanning tussen de winkelier (die probeert zijn klanten te bedienen met creatieve oplossingen) en de strikte regelgeving van de bezetter/overheid is in dit document duidelijk voelbaar. De vermelding van de Beethovenstraat is historisch saillant, aangezien deze buurt in Amsterdam-Zuid in 1942 een brandpunt was van zowel de Jodenvervolging als de aanwezigheid van Duitse instanties. J.M. Bekkering M. Bekkering