Dienstbrief / Ambtelijke correspondentie 17 juni 1944 Contact-Commissaris van de Voedselvoorziening voor Amsterdam (Departement van Landbouw en Visscherij) Den Heer Directeur van het Marktwezen, Jan van Galenstraat 14, Amsterdam-West [Linksboven, gedrukt:]
DEPARTEMENT VAN LANDBOUW EN VISSCHERIJ RIJKSBUREAU
VOEDSELVOORZIENING IN OORLOGSTIJD.
Afdeeling Bijzondere Aangelegenheden.

[Links, getypt:]
Contact-Commissaris
van de Voedselvoorziening voor AMSTERDAM

Bij beantwoording aanhalen no. 13/83 c.c.

Bericht op schrijven
Vervolg
Betreffende:
Bijlagen:

[Rechtsboven, getypt:]
Amsterdam, 17 Juni 1944.
O.Z. Achterburgwal 213.
telefoon: 43130 toestel 483, 568
43321

[In handschrift, rechtsboven:]
n.i. Dir.
H Sieburgh [handtekening]

[Grote stempels in het midden:]
Nº 1/20/1
M. 1944 [met handgeschreven toevoeging:] 21/6

[Adres, getypt:]
Den Heer Directeur
van het Marktwezen,

Jan van Galenstraat 14,

Amsterdam-West.

Zooals wij telefonisch reeds hadden afgesproken zijn een dezer dagen een 5 tal verzegelde pakken, bevattende zoogenaamde Straszenerlaubnisse in een zich in Uw kantoorgebouw bevindende kluis opgeslagen. De inhoud van deze pakken is als volgt:

Personeel Marktwezen: [vinkje] 86 armbanden
Groothandel in groenten: [vinkje] 294 armbanden
Groothandel in aardappelen: [vinkje] 382 armbanden
Kleinhandel in groenten: [vinkje] 620 armbanden (1/3 gedeelte van totaal)
Personeel Keukens: [vinkje] 545 armbanden (idem)

Deze pakken mogen, in opdracht van de Duitsche Autoreiteiten beslist niet worden geopend, voordat zij mij hiertoe hebben gemachtigd. In dat geval zal ik U hiervan onmiddellijk op de hoogte stellen.

De ambtenaar van Uw Dienst, de Heer Van Duinhoven, die zooals U bekend is in geval een noodtoestand intreedt, aan mijn Bureau is toegevoegd, zal ervoor zorgdragen, dat de vier pakken, welke niet voor Uw Dienst bestemd zijn, zoo spoedig mogelijk te bestemder plaatse komen. Het is hiervoor noodig, dat de leiders van de betreffende groepen (o.a. de heeren Dijkstra, Van Es en een kleinhandelaar) zoo snel mogelijk in het bezit van een armband worden gesteld, opdat zij zich direct naar de Centrale Markt kunnen begeven. Ik moge thans reeds Uw medewerking hierbij inroepen voor het doen laten bezorgen van deze banden aan genoemde drie personen.

Voor wat betreft de armbanden, welke voor het personeel van Uw Dienst zijn bestemd, neem ik de vrijheid het volgende onder Uw aandacht te brengen.

Aangezien de Duitsche Autoriteiten eerst dan opdracht zullen geven tot het uitreiken van de Straszenerlaubnisse, wanneer de noodtoestand is ingetreden en er een verbod wordt uitgevaardigd om in het geheel niet of wel voor bepaalde uren zich op straat te begeven, zullen de armbanden waar-

[Rechtsonder:] 1

--- * Administratieve context: Het document is afkomstig van de Contact-Commissaris van de Voedselvoorziening in Amsterdam, een onderdeel van het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening in Oorlogstijd (RBVO). Dit bureau moest de voedseldistributie draaiende houden onder Duits toezicht.
* Logistiek van de bezetting: Er is sprake van "Straszenerlaubnisse" (ook wel 'Sperre'-bewijzen). Dit waren fysieke bewijzen (hier in de vorm van armbanden) die personeel in vitale sectoren – zoals de voedselvoorziening op de Centrale Markt (Jan van Galenstraat) – toestemming gaven om tijdens een spertijd of noodtoestand op straat te zijn.
* Controle: De brief benadrukt dat de Duitse autoriteiten de uiteindelijke zeggenschap hebben over het openen van de pakken en het uitreiken van de banden. Dit illustreert de directe Duitse controle op de Nederlandse ambtenarij.
* Sleutelfiguren: Vermelding van de heer Van Duinhoven (ambtenaar Marktwezen) en de heren Dijkstra en Van Es als groepsleiders.

--- Dit document is gedateerd op 17 juni 1944, elf dagen na de invasie in Normandië (D-Day). In deze periode nam de nervositeit bij de bezetter en het civiele bestuur toe. Men hield rekening met een naderende noodtoestand of beleg van de stad Amsterdam.

De centrale markt aan de Jan van Galenstraat was de "buik van Amsterdam". Als de distributie hier zou stilvallen door een uitgaansverbod, zou de voedselvoorziening direct in gevaar komen. De armbanden waren bedoeld om "sleutelfiguren" (groothandelaren in aardappelen en groenten, keukenpersoneel) mobiliteit te garanderen in een crisissituatie. De spelling "Straszenerlaubnisse" is een verduitsing van het woord straatvergunningen.