Getypte circulaire / ambtelijk schrijven. 2 augustus 1944. Departement van Binnenlandsche Zaken. DEPARTEMENT VAN BINNENLANDSCHE ZAKEN
Nr. U 12623, afd. B.B., Bur. St. en A.R.
Apeldoorn, 2 Augustus 1944.

In de Nederlandsche Staatscourant van 25 Juli 1944 No. 143 is bekend gemaakt een besluit van de Secretarissen-Generaal van Landbouw en Visscherij en van Binnenlandsche Zaken betreffende verplichte medewerking tot uitvoering van verordeningen op het gebied der voedselvoorziening.
Dit besluit beoogt een wettelijke regeling van de verplichte samenwerking tusschen provinciën en gemeenten eenerzijds, en een deel van de openbare lichamen voor beroep en bedrijf anderzijds, bij de uitvoering van verordeningen op het gebied der voedselvoorziening. Het beperkt zich tot het terrein der voedselvoorziening, omdat tot dusver in de practijk alleen op dit gebied behoefte aan wettelijke regeling gebleken is.
Het zwaartepunt dier regeling is gelegen in artikel 3 van het besluit, houdende eisch van hoogere goedkeuring der desbetreffende verordeningen. Daarom mag uit de in de artikelen 1 en 2 gestelde beperking tot de daar genoemde openbare lichamen niet worden afgeleid, dat medewerking aan de uitvoering van verordeningen van andere openbare lichamen, indien het belang van de zaak dit vraagt, achterwege zou moeten blijven; integendeel wordt verwacht, dat ook die medewerking in afwachting van verdere wettelijke regeling naar den eisch van de betrokken belangen op ruime schaal verleend worden zal.

De Secretaris-Generaal van het
Departement van Binnenlandsche Zaken,
FREDERIKS.

Aan Heeren Burgemeesters.

C.S. Stadhuis,
A'dam, 8-'44. No. 54 * Inhoud: De brief informeert burgemeesters over een nieuw besluit (gepubliceerd in de Staatscourant op 25 juli 1944) dat gemeenten en provincies verplicht om mee te werken aan de uitvoering van verordeningen op het gebied van de voedselvoorziening.
* Kernboodschap: Hoewel de wettelijke verplichting zich formeel toespitst op de voedselvoorziening, spoort Secretaris-Generaal Frederiks de burgemeesters aan om ook op andere gebieden ruimhartig mee te werken met openbare lichamen (zoals bedrijfschappen), zelfs als daar nog geen expliciete wettelijke regeling voor is. Het 'belang van de zaak' staat hierbij voorop.
* Taalgebruik: Het document is opgesteld in de toen gangbare formele ambtelijke spelling (bijv. 'Binnenlandsche', 'tusschen', 'eenerzijds'). De toon is directief maar ook appellerend aan het verantwoordelijkheidsgevoel van de lokale bestuurders.
* Bestuurlijke context: De brief is ondertekend door K.J. Frederiks. Frederiks was de hoogste ambtenaar op Binnenlandse Zaken tijdens de bezetting. Hij stond bekend om zijn beleid van 'meewerken om erger te voorkomen', waarbij hij probeerde het Nederlandse overheidsapparaat functionerend te houden onder Duits toezicht. * Historisch tijdsbeeld: Het document dateert van augustus 1944, kort voor 'Dolle Dinsdag' en de bevrijding van Zuid-Nederland. De voedselsituatie in het bezette Nederland werd steeds nijpender. De bezetter en de Nederlandse secretarissen-generaal probeerden via strakke regelgeving en distributie de voedselvoorziening onder controle te houden.
* Verplaatsing van het bestuur: De locatie 'Apeldoorn' op het briefpapier is significant. In deze fase van de oorlog waren veel departementen vanuit Den Haag verplaatst naar het oosten van het land (de Veluwe), deels om te ontsnappen aan de geallieerde dreiging aan de kust (Vesting Holland) en bombardementen.
* De Hongerwinter: Dit schrijven gaat vooraf aan de beruchte Hongerwinter van 1944-1945. De nadruk op 'verplichte medewerking' en 'ruime schaal' van bijstand onderstreept de ernst van de bestuurlijke zorgen over de voedseldistributie in een land dat sociaal en economisch aan het ontwrichten was.
* Archivistische aantekening: De handgeschreven of gestempelde notitie linksonder ("C.S. Stadhuis, A'dam, 8-'44") toont aan dat dit specifieke exemplaar deel uitmaakte van de correspondentie van de gemeente Amsterdam. A.R. Gemeente Amsterdam Stadhuis