Officieel ambtelijk rapport. 8 februari 1944. [Gedrukt briefhoofd]
DIENST VAN HET MARKTWEZEN
te
A M S T E R D A M

[Handgeschreven linksboven]
No 29/5/1

[Stempel middenboven]
M. 1944 [handgeschreven] 10/2

[Koptekst, gecentreerd en onderstreept]
R A P P O R T
================

[Lichaam van de tekst, getypt]
Naar aanleiding van een op 4 Februari 1944 bij het Marktwezen ingekomen klacht, inhoudende, dat de groentehandelaar Berendsen, zaakhoudende Hunzestraat 70 alhier, zijn toewijzing appelen niet onmiddellijk aan zijn klanten zou afleveren, heb ik, J. H. de Grebber, Ambtenaar bij het Marktwezen, in opdracht van den Heer Directeur van het Marktwezen een nader onderzoek ingesteld, waaruit mij het volgende is gebleken.

Op Donderdag, 3 Februari 1944, heeft Bart Berendsen, zaakhoudende Hunzestraat 70 bij den grossier Beugel en Zonen, Centrale Markt alhier, op zijn toewijzing 30 kisten appelen ontvangen. Daar deze appelen volgens de meening van Berendsen voor de consumptie ongeschikt zouden zijn, heeft hij zich in verbinding gesteld met den Heer Claassen, Controleur bij den C.C.D,, afd. Technische Controle. Deze heeft toen de appelen laten sorteren. Er bleven toen 15 kisten over, zoodat Berendsen 15 kisten appelen opnieuw geleverd kreeg. Op Vrijdag, 5 Februari 1944, is Berendsen, op aanraden van een Ambtenaar van de Economische Dienst der Politie, met de appelen opnieuw naar de C. M. gereden, daar hij de appelen niet aan het publiek wilde verkoopen. Aldaar zijn de appelen door een Ambtenaar van de Bedrijfsschap en door den Heer De Geus, Directeur van het Plaatselijk Verdeelkantoor en door een Ambtenaar van de C.C.D., goedgekeurd.

Op Zaterdag zijn deze appelen, zooals ik rapporteur, constateerde, in den winkel van Berendsen aan het publiek afgeleverd.

Waarvan dit rapport te Amsterdam op 8 Februari 1944.

De Ambtenaar voornoemd,
[Handtekening: J.H. de Grebber]

[Linksonder getypt]
Aan
Den Heer Directeur van het Marktwezen
A L H I E R

[Handgeschreven aantekeningen in de kantlijn en onderaan, deels in rood potlood]
[Linksboven in rood:]
...
Endlich op
...

[Links midden in rood:]
7 Febr. ...
Endlich ...
... dat de
... appelen zijn
ontvangen. Waren
van goede kwaliteit.

[Onderaan in rood:]
17-2-44 Dit document is een ambtelijk verslag over de rechtmatigheid van de handelwijze van een Amsterdamse winkelier tijdens de Duitse bezetting. De kern van de zaak is een klacht van burgers die vermoedden dat de groenteman appelen achterhield (mogelijk voor de zwarte markt).

De handelaar, Berendsen, verweert zich door te stellen dat de kwaliteit van de geleverde appelen zo slecht was dat hij ze niet durfde te verkopen. Uit het onderzoek blijkt dat zijn verweer gegrond was: na keuring door de Crisis Controle Dienst (C.C.D.) bleek inderdaad de helft van de kisten (15 van de 30) ongeschikt voor verkoop. Na een tweede inspectieronde door diverse instanties op de Centrale Markt werden de resterende appelen goedgekeurd en alsnog op zaterdag aan het publiek verkocht. Het rapport pleit de winkelier effectief vrij van illegale praktijken. * Tijdsbeeld: Februari 1944 valt in de late fase van de Tweede Wereldoorlog. Voedselschaarste was aan de orde van de dag en de distributie was streng gereguleerd via een bonnensysteem en "toewijzingen" aan winkeliers.
* Toezicht: Het document illustreert de enorme bureaucratische controle op de voedselvoorziening. Er worden maar liefst vijf instanties genoemd die betrokken zijn bij de controle op 30 kisten appels: de Dienst van het Marktwezen, de C.C.D. (Crisis Controle Dienst), de Economische Dienst van de Politie, de Bedrijfsschap en het Plaatselijk Verdeelkantoor.
* Maatschappelijke spanning: De oorspronkelijke klacht wijst op de grote onderlinge argwaan in de samenleving. In een tijd van honger werden winkeliers nauwlettend in de gaten gehouden door hun klanten; elk uitstel van verkoop leidde direct tot verdachtmakingen van hamsteren of zwarte handel.