Getypte brief met uitgebreide handgeschreven kanttekeningen en ambtelijke aantekeningen. 20 maart 1944. G. Ter Heege, Corn. Krusemanstraat 29 I, Amsterdam-Zuid. Den Heer Directeur van het Marktwezen te Amsterdam. G. Ter Heege
Corn. Krusemanstraat 29 I
A m s t e r d a m – Z.

Amsterdam, 20 Maart 1944.

den Heer Directeur van het
Marktwezen
te
A m s t e r d a m.

[Stempel: Nº 2C/19/1] [Stempel: M. 1944 23/3]

Door dezen heb ik de eer het volgende onder Uw aandacht te brengen.

Ik ben suikerpatient en heb als zoodanig indertijd van het Geneeskundig Distributiekantoor een extra toewijzing voor bladgroente gekregen. Hierop stond vermeld dat mij 2 x per week 1½ Kg. bladgroente zou worden verstrekt.

Door het Plaatselijk Verdeelkantoor voor groenten te Amsterdam is mij voor bovenbedoelde levering een bepaalde groentewinkelier aangewezen. Bladgroente ontvang ik echter van dien leverancier niet. Wel stelt hij mij in de gelegenheid om bieten, koolrapen, wortelen, uien en prei te koopen. Deze groentesoorten mag ik echter niet gebruiken. Slechts een enkele maal kan ik een weinig witlof of spruitjes koopen.

Aan de door het Geneeskundig Distributiekantoor gegeven toewijzing voor bladgroente heb ik in feite dus niet veel.

Langs de straat ziet men echter wel groentekarren waarop vrij groote hoeveelheden brusselsche kooltjes - witlof - andijvie zelfs spinazie en raapstelen, doch die groente kan men dan alleen "zwart" koopen. Broodbezorgers brengen groente rond verborgen in gesloten broodkarren.

Hetgeen ik hierboven als mijn ervaring vermelde, ondervinden ongetwijfeld alle patienten die een extra groentetoewijzing hebben ontvangen.

Het komt mij voor, dat aan de regeling der groenteverstrekking aan patienten veel hapert.

Aangezien een goede regeling van groenteverstrekking aan patiënten (suikerpatienten - maagpatienten enz.) voor deze menschen veelal een levenskwestie is, vestig ik Uw aandacht op deze aangelegenheid met verzoek hieromtrent een ernstig en diepgaand onderzoek te willen doen instellen.

Gaarne zal ik t.z.t. vernemen welke maatregelen door U in deze aangelegenheid zijn genomen.

Een gelijkluidend schrijven zend ik aan:
het Plaatselijk Verdeelkantoor voor Groenten te Amsterdam.
het Bedrijfschap voor Groente en fruit te 's-Gravenhage.
het Geneeskundig Distributiekantoor te Amsterdam.
het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening te 's-Gravenhage.
den Gezondheidsraad te 's-Gravenhage.
het Centraal Distributiekantoor te Zwolle.
de Redactie van DE COURANT te Amsterdam.
de Inspectie voor de Prijsbeheersing te Amsterdam.
den Heer F.V.Valstar, Afdeeling Groenten, Fruit en Sierteelt, Lange Voorhout 11 's-Gravenhage.

[Handgeschreven toevoeging bij lijst:] en Heer U Meens?

Hoogachtend,
[Signatuur: G. ter Heege]

HANDGESCHREVEN KANTTEKENINGEN (SELECTIE):

• Linkerkant (lijst van groenten): Andijvie, Komkommer, porrein, raapstelen, Spinazie - Snijbiet, Asperge, bloemkool, radijs, Sla, Snijboonen, labbonen, bladselderij, witte kool... [etc.]
• Onderaan (ambtelijke notitie): "Leverancier van de firma [...] te [...] gehoord. Heeft eenmaal [...] Ter Heege die beweerde dat hij hem [...] afval van groene spruitjes had geleverd. [...] Ter Heege heeft speciaal bladgroente voor diabetici..." (gedeeltelijk onleesbaar door cursief schrift). De brief is een formeel protest van een burger, G. ter Heege, tegen de falende distributie van medisch noodzakelijke voeding tijdens de bezetting. Als diabeet ("suikerpatient") was Ter Heege afhankelijk van bladgroenten, aangezien koolhydraatrijke producten zoals bieten en wortelen (die de winkelier wel aanbood) schadelijk voor hem waren.

De tekst legt een pijnlijk contrast bloot tussen de officiële bureaucratie (de "toewijzing") en de realiteit op straat. Terwijl de legale kanalen droogstonden, floreerde de zwarte handel ("zwart koopen"). De briefschrijver hanteert een tactiek van 'maximale druk' door het schrijven aan maar liefst negen verschillende instanties en de pers te sturen.

De handgeschreven aantekeningen onderaan tonen aan dat de klacht serieus werd genomen; er is een onderzoek ingesteld waarbij de betreffende winkelier ("leverancier") is gehoord. De winkelier lijkt zich te verdedigen door te stellen dat hij wel degelijk producten (zoals spruitjes) heeft geleverd, wat de zaak verandert in een 'woord-tegen-woord' kwestie. Dit document stamt uit de vooravond van de Hongerwinter (1944-1945). Hoewel de echte hongersnood nog moest beginnen, was de schaarste in maart 1944 al nijpend. Het distributiesysteem, opgezet door de overheid onder toezicht van de bezetter, probeerde via bonnen en toewijzingen de schaarse middelen te verdelen.

Voor kwetsbare groepen zoals diabetici was dit systeem letterlijk een "levenskwestie". De vermelding van groente in broodkarren wijst op de vindingrijkheid van de illegale handel. Dergelijke brieven zijn zeldzaam omdat ze de machteloosheid van de burger tegenover zowel de bureaucratie als de zwarte markt illustreren in een periode waarin legale rechtsbescherming nagenoeg afwezig was.