Dienstverslag / Inspectierapport 17 juli 1944 (betreft inspectie op 15 juli 1944) DIENST VAN HET MARKTWEZEN
te
A M S T E R D A M

R A P P O R T

Naar aanleiding van bijgaand schrijven No. 2c/38
1M 1944 5/7, waarin door anonymus wordt geklaagd
over den kleinhandelaar in groenten en fruit J. F.
Hilligers, zaakhoudende Lindengracht no. 165 alhier,
hebben wij, J. H. de Grebber en J. P. N. Boon, beiden
Ambtenaar van het Marktwezen alhier, na daartoe bekomen
opdracht een nader onderzoek ingesteld.
Op Zaterdag, 15 Juli 1944 bevonden wij ons in
den winkel van hierboven bedoelden Hilligers. Wij con-
stateerden, dat hij aan een klant 1 1/4 K.g. bosuien
en 3 bosjes selderie verkocht en afleverde tegen den
prijs van F 1,25. Volgens Bekendmaking no. 105 van
de Gemachtigde voor de Prijzen, had deze groenten
hoogstens 31 cent mogen kosten.
Verder troffen wij 6 zakken doperwten aan. Vol-
gens de eigenaar van dezen winkel, Jan Frederik Hil-
ligers, geboren te Amsterdam, 7 Februari 1878 en wo-
nende te Amsterdam, Lindenstraat 6, had hij de bos-
uien en de doperwten buiten de Centrale Markt om ge-
kocht tegen respectievelijk F 0,50 per k-g- en F 2,50
per zak (circa 10 k.g.)
Wij hebben deze groenten onder ons toezicht doen
verkoopen tegen den maximum vastgestelden prijs.
Terzake overtreding van art. 6 van het Prijs-
beheerschingsbesluit en van art. 1 van het Prijsaan-
duidingsbesluit, hebben wij Hilligers voornoemd Proces-
verbaal aangezegd. F
Waarvan dit rapport te Amsterdam op 17 Juli 1944.
(getekend) J.H. de Grebber
(getekend) J.P.N. Boon

F Wij, rapporteurs, hebben een onderzoek ingesteld
naar het in het schrijven bedoelde loodsje. Wij trof-
fen daar de zaak afgesloten. Wij zullen echter een
dezer dagen opnieuw een onderzoek instellen.

Aan
Den Heer Inspecteur van het Marktwezen
A L H I E R

[Handgeschreven in rood/bruin onderaan:]
is thans proces-verbaal opgesteld.
21-7-44
(paraf) Dit rapport is een tastbaar bewijs van de economische controle tijdens de Duitse bezetting van Nederland. De essentie van het document is een vaststelling van 'woeker': de handelaar Hilligers vroeg 1,25 gulden voor producten die volgens de officiële prijslijst slechts 31 cent mochten kosten — een prijsopdrijving van maar liefst 400%.

Opvallende elementen in de tekst:
1. De verklikker: Het onderzoek startte naar aanleiding van een brief van een "anonymus". Dit illustreert de sfeer van sociale controle en verraad (het zogenaamde 'klikken') die tijdens de oorlogsjaren wijdverspreid was door de enorme voedselschaarste.
2. Omzeilen van de Centrale Markt: Hilligers bekent dat hij zijn voorraad buiten de officiële kanalen om heeft ingekocht. Dit wijst op het bestaan van een 'grijze' of 'zwarte' markt waarbij de verplichte veilingen werden ontweken.
3. Directe interventie: De ambtenaren grepen direct in door de voorraad ter plekke onder toezicht tegen de officiële maximumprijs te laten verkopen. In juli 1944 was de voedselsituatie in bezet Nederland zeer gespannen. De geallieerden waren geland in Normandië en de druk op de interne markt nam toe. De bezetter hanteerde een strikt systeem van prijsbeheersing via de 'Gemachtigde voor de Prijzen' om inflatie en onrust te voorkomen. De 'Dienst van het Marktwezen' in Amsterdam was de uitvoerende macht die dagelijks markten en winkels controleerde.

Overtredingen zoals beschreven in dit rapport werden zwaar gestraft; niet alleen met boetes, maar vaak ook met de inbeslagname van voorraden of de tijdelijke sluiting van de nering. De locatie van de winkel, de Lindengracht in de Jordaan, was destijds een volkswijk waar de handel in levensmiddelen een cruciaal onderdeel van het dagelijks overleven vormde. J.H. de Grebber (ambtenaar) J.P.N. Boon (ambtenaar) Jan Frederik Hilligers (verdachte geb. 07-02-1878).