Proces-verbaal / Rapport van bevindingen. 29 januari 1944 (betreft feiten van 20 t/m 24 januari 1944). № 77/10/1 M.1944

R A P P O R T

Op Donderdag 27 Januari 1944 kwam mij, controleur J.P.N. Boon, ter oore, DAT Simon Couvee, geboren te Amsterdam 19 September 1926, wonende Gilles van Ledenbergstraat 29/III alhier, zich zou hebben schuldig gemaakt aan medeplichtigheid van diefstal van aardappelen gepleegd op de Centrale Markt. Naar aanleiding hiervan heb ik, tezamen met den controleur Felthuis een onderzoek ingesteld waarbij het volgende is gebleken.

Couvee verklaarde, dat hij op Donderdag 20 Vrijdag 21, Zaterdag 22 en Maandag 24 Januari 1944 op verzoek van eenige aardappelverwerkers een kar met los gestorte aardappelen van de Centrale Markt had vervoerd naar een steegje in de Gilles van Ledenberghstraat. Later op deze dagen waren de aardappelverwerkers naar deze steeg gekomen en hadden zij de aardappelen onder elkaar verdeeld. Couvee verklaarde voorts in totaal twee en een half mud van deze aardappelen te hebben gehad. De kar met aardappelen stond [handgeschreven in de kantlijn: ’s morgens] ~~desf~~ gereed / kon dan zoo worden weggereden.

Op aanwijzing van Couvee hebben Felthuis en ik op Vrijdag 28 Januari 1944 aan de Motorkade te Amsterdam-Noord gehoord vier aardappelverwerkers die bij de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in lossen dienst zijn. Deze mannen gaven ons op respectievelijk te zijn genaamd:
Willem Borst, geboren te Amsterdam 8 Mei 1901, wonende Kinkerstraat 298/III
Christiaan August Nicolaas Nees, geboren te Amsterdam 21 Augustus 1883, wonende Bellamystraat 20/II
Hendrik Bonte, geboren 4 Mei 1910 te Arnhem, wonende Nieuwe Leliestraat 151
en Joseph Janowski, geboren te Amsterdam 2 Juni 1886, wonende Bentinckstraat 14/III.

Zij bekenden tijdens het lossen van wagons op de Centrale Markt kans te hebben gezien de laadbak van een handkar met aardappelen te vullen. Op hun verzoek heeft Couvee deze kar overgebracht naar de reeds genoemde plaats in de Gilles van Ledenberghstraat, waar zij later hun deel kwamen weghalen. In totaal zouden zij elk ongeveer een mud aardappelen hebben gehad.
Bonte verklaarde nog het portie van Nees te hebben overgenomen voor F. 5,- hetwelk door Nees werd bevestigd. Alleen Borst was in het bezit van een toegangskaart voor de Centrale Markt als personeel van de A.C. De andere personen was toegang verleend op een zoogenaamd los betalingsbewijs omdat zij niet geregeld de markt bezochten maar hoofdzakelijk in de stad moesten indragen. Toegangskaart van Borst gaat hierbij. Van de zijde der A.C. doet men aangifte en zal door ons proces verbaal worden opgemaakt.

Amsterdam 29 Januari 1944
Controleurs,

[Signatuur: J.P.N. Boon]
[Signatuur: Felthuis]

Den Heer Bedrijfschef
van de Centrale Markt.

[Links onderaan een handgeschreven paraaf/stempel: Gob] Dit document is een ambtelijk verslag van een diefstalonderzoek op de Centrale Markt in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kern van de zaak is de diefstal van aardappelen door vier losse arbeiders ("aardappelverwerkers"), geholpen door de 17-jarige Simon Couvee die als transporteur fungeerde.

De werkwijze was eenvoudig: tijdens het lossen van spoorwagons vulden zij stiekem een handkar. Couvee bracht deze kar naar een steegje in de Gilles van Ledenberchstraat (buurt Frederik Hendrikbuurt), waar de buit later werd verdeeld. De hoeveelheid wordt uitgedrukt in "mud" (een inhoudsmaat van 100 liter, wat bij aardappelen gelijk staat aan ongeveer 70 kilo). Er is sprake van ongeveer 1 mud per persoon, terwijl Couvee 2,5 mud ontving voor zijn diensten. Opvallend is dat de gestolen waar ook onderling werd verhandeld (Bonte kocht het deel van Nees voor 5 gulden). De datum van het rapport, januari 1944, is cruciaal voor het begrip van de ernst van de situatie. Nederland bevond zich in de laatste fase van de Duitse bezetting. Voedsel was schaars en strikt gerantsoeneerd. De Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat was het zenuwcentrum van de voedselvoorziening voor Amsterdam.

Diefstal van voedsel was in deze periode aan de orde van de dag vanwege de nijpende tekorten, maar werd door de autoriteiten (zowel de Nederlandse politie/controleurs als de Duitse bezetter) streng vervolgd om de distributieketen in stand te houden. De "Amsterdamsche Combinatie van Grossiers" (A.C.), waar de mannen voor werkten, was een samenwerkingsverband dat verantwoordelijk was voor de logistiek van levensmiddelen. Het feit dat werknemers zelf stalen van de voorraad die zij moesten verwerken, werd gezien als een ernstig vergrijp. De genoemde personen riskeren in dit stadium van de oorlog zware straffen, variërend van ontslag en boetes tot tewerkstelling in werkkampen.