Proces-verbaal / Verhoorverslag (kopie of extract). 28 januari 1944. -2-

Naar aanleiding van deze verklaring hebben wy, verbalisanten, ons met Couveé op Vrijdag 28 Januari 1944 naar de Motorkade te Amsterdam-Noord begeven waar een ploeg werklieden bezig was met lossen van een schuit met aardappelen, welke aardappelen door hen werden ingedragen in een loods gevestigd aan de Motorkade. Vier van deze werklieden werden door Couveé herkend als degenen op wiens verzoek hij op de hier voor genoemde data een handkar met aardappelen van de Centrale Markt had overgebracht naar de Gillis van Ledenbergstraat waar zij de aardappelen bij hem hadden weggehaald. De eerste van deze vier mannen die b bleek genaamd te zijn:
WILLEM BORST,
geboren te Amsterdam, 8 Mei 1901, Nederlander, van beroep aardappelenverwerker, wonende Kinkerstraat 298 III, te Amsterdam-West, verklaarde ons als volgt: "Ik ben als knecht in dienst bij de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen en heb op 20 Januari, 21 Januari, 22 Januari en 24 Januari 1944 gewerkt op de Centrale Markt. Ik moest daar tezamen met een ploeg andere aardappelenverwerkers wagons met aardappelen lossen, welke aardappelen werden opgeslagen in de groentehal van de Centrale Markt. Met eenige van deze menschen kwam ik overeen dat wij telkens een hoeveelheid aardappelen zouden storten in een handkar welke dicht by den wagon stond die wij moesten lossen. Toen wij een hoeveelheid in deze laadbak gestort hadden verzocht een van ons aan Couvee of hy de handkar wilde overbrengen naar de Gillis van Ledenbergstraat. Hy moest daar dan op ons wachten. Couvee heeft toen op de genoemde datums voor ons de handkar met aardappelen van de Centrale Markt overgebracht naar de Gillis van Ledenbergstraat en hebben wij daar de aardappelen van hem overgenomen. Een gedeelte van de door ons in de kar gestorte aardappelen lieten wij aan Couvee als belooning voor zijn hulp. De aardappelen die wij op deze manier verkregen hebben, waren van de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in Aardappelen. Wij hadden van niemand toestemming gekregen de aardappelen weg te nemen of daar op andere wij ze over te beschikken. In tota totaal heb ik op deze wijze ongeveer 60 KG aardappelen verkregen welke ik voor eigen gebruik heb gehouden.

De tweede man, die genaamd bleek te zijn:
CHRISTIAAN NICOLAAS AUGUST NEES, geboren te Amsterdam 21 Augustus 1883, Nederlander, van beroep aardappeleleverwerker, wonende Bellamystraat 20 II te Amsterdam West verklaarde ons:
"Ik ben als los werkman in dienst by de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen. Evenals mijn collega Borst heb ik ook op 20 Januari, 21 Januari, 22 Januari en 24 Januari 1944 op de Centrale Markt gewerkt bij het lossen van wagons met aardappelen. Ook ik maakte deel uit van de ploeg werklieden waar Borst by behoorde. Op een van ge noemde data, welke weet ik niet meer precies heb ik tezamen met Borst, Bonte en Kowski een handjkar met aardappelen gevuld, welke aardappelen door ons werden afgehouden van de partij welke wij uit de wagons moeste lossen en storten in de groentehal van de Centrale Markt. Toen de handkar met aardappelen gevuld was heeft Couvee deze voor ons overgeh bracht naar de Gillis van Ledenbergstraat. Het voor mij bestemde gedeelte aardappelen ongeveer 35 KG heb ik echter niet meegenomen maar verkocht aan mijn collega Bonte, die eveneens deel had aan dit geval. Ik heb van Bonte voor de aardappelen f. 5.- gehad. Behoudens dit eene geval heb ik aan de andere geen deel gehad. Ook mij was het bekend dat deze aardappelen toebehoorde aan de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen. Wij hadden geen toestemming deze weg te nemer of daar op eenige andere wijze over te beschikken.
Vervolgebs hoorden wij, verbalisanten, den derden persoon die ons opgaf te zijn genaamd:
HENDRIK BONTE, geboren te Arnhem 4 Mei 1910, Nederlander, van beroep grondwerker, wonende Nieuwe Leliestraat 151 huis te Amsterdam Centrum, die ons als volgt verklaarde:
"Ik ben als los-werkman in dienst by de Amsterdamsche Combinatie van * Inhoud: Het document bevat de bekentenissen van twee arbeiders (Borst en Nees) die bekennen tijdens hun werk op de Centrale Markt in Amsterdam aardappelen achterover te hebben gedrukt. Ze lieten deze aardappelen per handkar door een zekere Couveé naar een andere locatie brengen om ze daar later op te halen.
* Werkwijze: De arbeiders vulden een handkar met een deel van de lading die zij eigenlijk moesten lossen en in de groentehal moesten opslaan. Couveé kreeg als beloning een deel van de buit.
* Hoeveelheden: Borst nam ongeveer 60 kg voor eigen gebruik; Nees nam ongeveer 35 kg en verkocht deze voor 5 gulden door aan een collega (Bonte).
* Taal en Vorm: Het rapport bevat diverse typfouten die kenmerkend zijn voor haastig getypte politieverslagen (bijv. "tota totaal", "handjkar", "Vervolgebs"). De spelling is conform de toenmalige norm (bijv. "wy", "eenige"). Dit document stamt uit januari 1944, een periode tijdens de Duitse bezetting van Nederland waarin voedseltekorten en schaarste aan de orde van de dag waren. Aardappelen waren op de bon en de zwarte handel bloeide.

Dergelijke "kleine" vergrijpen – het wegnemen van voedsel door werknemers – waren in die tijd zeer courant. Mensen probeerden op deze wijze hun eigen gezin te voeden of wat extra geld te verdienen op de zwarte markt (zoals Nees, die 35 kg voor 5 gulden verkocht). Het feit dat de politie (de verbalisanten) hier uitgebreid onderzoek naar deed en Couveé inzette om de daders aan te wijzen, toont aan hoe streng de controle op de voedselvoorraad was onder het distributiestelsel van de bezetter. De "Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen" was een centrale instantie in de voedselvoorziening van de stad.