Getypte verklaring / proces-verbaal (pagina 2 van een meerdelig document). -2-

Naar aanleiding van deze verklaring hebben wij, verbalisanten, ons met Couvée op Vrijdag 28 Januari 1944 naar de Motorkade te Amsterdam-Noord begeven waar een ploeg werklieden bezig was met lossen van een schuit met aardappelen, welke aardappelen door hen werdeningedragen in een loods gevestigd aan de Motorkade. Vier van deze werklieden werden door Couvée herkend als degenen op wiens verzoek hij op de hier voor genoemde data een handkar met aardappelen van de Centrale Markt had overgebracht naar de Gillis van Ledenberchstraat waar zij de aardappelen bij hem hadden weggehaald. De eerste van deze vier mannen die bleek genaamd te zijn:
WILLEM BORST,
geboren te Amsterdam, 8 Mei 1901, Nederlander, van beroep aardappelenverwerker, wonende Kinkerstraat 298 III, te Amsterdam-West, verklaarde ons als volgt: "Ik ben als knecht in dienst bij de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen en heb op 20 Januari, 21 Januari, 22 Januari en 24 Januari 1944 gewerkt op de Centrale Markt. Ik moest daar tezamen met een ploeg andere aardappelenverwerkers wagons met aardappelen lossen, welke aardappelen werden opgeslagen in de groentehal van de Centrale Markt. Met eenige van deze menschen kwam ik overeen dat wij telkens een hoeveelheid aardappelen zouden storten in een handkar welke dicht bij den wagon stond die wij moesten lossen. Toen wij een hoeveelheid in deze laadbak gestort hadden verzocht een van ons aan Couvee of hij de handkar wilde overbrengen naar de Gillis van Ledenberchstraat. Hij moest daar dan op ons wachten. Couvee heeft toen op de genoemde datums voor ons de handkar met aardappelen van de Centrale Markt overgebracht naar de Gillis van Ledenberchstraat en hebben wij daar de aardappelen van hem overgenomen. Een gedeelte van de door ons in de kar gestorte aardappelen lieten wij aan Couvee als belooning voor zijn hulp. De aardappelen die wij op deze manier verkregen hebben, waren van de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in Aardappelen. Wij hadden van niemand toestemming gekregen de aardappelen weg te nemen of daar op andere wijze over te beschikken. In totaal heb ik op deze wijze ongeveer 60 KG aardappelen verkregen welke ik voor eigen gebruik heb gehouden.

De tweede man, die genaamd bleek te zijn:
CHRISTIAAN NICOLAAS AUGUST NEES, geboren te Amsterdam 21 Augustus 1883, Nederlander, van beroep aardappeleverwerker, wonende Bellamystraat 20 II te Amsterdam West verklaarde ons:
"Ik ben als los werkman in dienst bij de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen. Evenals mijn collega Borst heb ik ook op 20 Januari, 21 Januari, 22 Januari en 24 Januari 1944 op de Centrale Markt gewerkt bij het lossen van wagons met aardappelen. Ook ik maakte deel uit van de ploeg werklieden waar Borst bij behoorde. Op een van genoemde data, welke weet ik niet meer precies heb ik tezamen met Borst, Bonte en Kowski een handkar met aardappelen gevuld, welke aardappelen door ons werden afgehouden van de partij welke wij uit de wagons moesten lossen en storten in de groentehal van de Centrale Markt. Toen de handkar met aardappelen gevuld was heeft Couvee deze voor ons overgebracht naar de Gillis van Ledenberchstraat. Het voor mij bestemde gedeelte aardappelen ongeveer 35 KG heb ik echter niet meegenomen maar verkocht aan mijn collega Bonte, die eveneens deel had aan dit geval. Ik heb van Bonte voor de aardappelen f. 5.- gehad. Behoudens dit eene geval heb ik aan de andere geen deel gehad. Ook mij was het bekend dat deze aardappelen toebehoorde aan de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen. Wij hadden geen toestemming deze weg te nemen of daar op eenige andere wijze over te beschikken.
Vervolgebs hoorden wij, verbalisanten, den derden persoon die ons opgaf te zijn genaamd:
HENDRIK BONTE, geboren te Arnhem 4 Mei 1910, Nederlander, van beroep grondwerker, wonende Nieuwe Leliestraat 151 huis te Amsterdam Centrum, die ons als volgt verklaarde:
"Ik ben als los-werkman in dienst bij de Amsterdamsche Combinatie van... Het document is een getuigenverklaring van drie verdachten die werkzaam waren als aardappelbewerkers op de Centrale Markt in Amsterdam. De kern van de zaak betreft de diefstal van hoeveelheden aardappelen tussen 20 en 24 januari 1944.

De werkwijze was als volgt: de arbeiders vulden tijdens het lossen van wagons stiekem een handkar. Een zekere Couvée fungeerde als transporteur en bracht de kar naar de Gillis van Ledenberchstraat, uit het zicht van de controle op de markt. Als beloning kreeg Couvée een deel van de buit. Willem Borst bekent ongeveer 60 kg te hebben ontvreemd voor eigen gebruik. Christiaan Nees bekent 35 kg te hebben achtergehouden, die hij direct voor 5 gulden doorverkocht aan zijn collega Hendrik Bonte.

Opvallend is de zakelijke toon van de bekentenis, waarbij de verdachten expliciet toegeven dat ze geen toestemming hadden en wisten dat de aardappelen eigendom waren van de 'Amsterdamsche Combinatie van Grossiers'. Dit document stamt uit januari 1944, de periode van de Duitse bezetting van Nederland. Voedselvoorziening was in deze periode strikt gereguleerd via een distributiesysteem. De diefstal van aardappelen was in deze context niet alleen een vermogensdelict, maar een ernstig vergrijp tegen de voedselvoorziening, die onder toezicht van de bezetter stond.

De 'Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen' was waarschijnlijk een koepelorganisatie die tijdens de oorlogsjaren verantwoordelijk was voor de grootschalige distributie van dit basisvoedsel in de hoofdstad. Hoewel de beruchte 'Hongerwinter' pas eind 1944 begon, was er in het begin van 1944 al sprake van toenemende schaarste en een bloeiende zwarte handel. Een bedrag van 5 gulden voor 35 kg aardappelen (zoals genoemd door Nees) was destijds een aanzienlijk bedrag voor een illegale transactie onder collega's, maar lag ver onder de woekerprijzen die later in de oorlog op de zwarte markt betaald zouden worden.