Pagina uit een proces-verbaal (getuigenverklaringen). -3-

Grossiers in aardappelen. Evenals mijn andere collegas heb ik ook op 20,21,22 en 24 Januari 1944 op de Centrale Markt gewerkt bij het lossen van aardappelen. Ook ik maakte deel uit van de ploeg werklieden waar Borst, Nees en Kowski bij behoorde. Op een der genoemde datas, welke weet ik niet precies, heb ik tezamen met voornoemde menschen een handkar met aardappelen gevuld, welke aardappelen door ons werden afgenomen van de partij welke wij uit de wagons moesten lossen en storten in de groote Hal van de Centrale Markt. Toen de handkar gevuld was door ons, heeft Couvee deze voor ons overgebracht naar de Gillis van Ledenbergstraat alhier. Aldaar heb ik mijn gedeelte 70 KG ervan in ontvangst genomen en naar mijn huis gebracht. Ik heb van Nees een half mud aardappelen wat ongeveer zijn deel was van hem gekocht voor f.5.- en deze ook naar mijn huis vervoerd. Ik heb de aardappelen voor mijn gezin gebruikt. Ook mij was het bekend dat deze aardappelen toebehoorde aan de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen. Wij hadden geen toestemming deze we weg te nemen of daar op eenige andere wijze over te beschikken."

Vervolgens hoorden wij, verbalisanten, den vierden persoon die ons opgaf te zijn genaamd:
JOSEPH JAN KOWSKI, geboren te Amsterdam, 2 Juni 1886, aardappelenverwerker, Nederlander, wonende Bentinckstraat 14 III te Amsterdam, West, die ons als volgt verklaarde: "Ik ben als aardappelenverwerker in dienst bij de Amsterdamsche Combinatie van grossiers in Aardappelen. Ook ik heb met mijn collega Borst, Nees en Bonte op 20, 21, 22 en 24 Januari 1944 gewerkt op de Centrale Markt bij het lossen van wagons met aardappelen. Bij die gelegenheid hebben wij toen in een handkar welke bij de wagons stond een partij aardappelen gestort en deze later weg laten halen door Couvee. Couvee is met de kar gereden naar de Gillis van Ledenbergstraat waar wij toen ons deel hebben weggehaald. De aardappelen die ik op deze manier heb verkregen heb ik mee naar mijn huis genomen en voor eigen gebruik gehouden, Ik heb op dien manier ongeveer 4 40 KG aardappelen gehad. Het was mij bekend, dat deze aardappelen toebehoorde aan mijn werkgevers, de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen. Wij hadden geen toestemming deze aardappelen weg te nemen of daar op andere wijze over te beschikken.

Naar aanleiding van het vorenstaande hoorden wij, verbalisanten, op Zaterdag 29 Januari 1944 den ons bekenden Dirk Hendrikse, oud 46 jaar, groothandelaar in aardappelen, aangesloten bij de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen, wonende Agatha Dekenstraat 20 II te Amsterdam West, die ons, nadat wy hem van het vorenstaande geval in kennis hadden gesteld, aangifte deed en als volgt verklaarde; "Sinds eenigen tijd worden de aardappelen bestemd voor de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen in de groote Hal van de Centrale Markt opgeslagen. Deze aardappelen worden grootendeels per wagon aangevoerd, en en daarna door de aardappelenverwerkers in de Hal gestort. Dit werk geschied onder toezicht van een door de Combinatie aangestelde controleur. Nu is gebleken dat de ploeg die zich schuldig aan diefstal van aardappelen heeft gemaakt, voordat zij begonnen te lossen eerst aardappelen in een handkar hadden gedeponeerd. Deze handkar hadden zij tersijde van de wagon geplaatst en tegen etenstijd omstreeks 9.30 uur v.m. door een jongen van de Markt laten brengen. Waarom deze menschen zich aan de aardappelen vergrepen hebben snap ik niet. Ten eerste hebben zij een weekloon van ongeveer f.50.- en ten tweede hebben zij een extra rantsoen aardappelen per week, (dit is in overleg met de desbetreffende instantie in Den Haag geregeld). Hoeveel aardappelen zij op deze manier ontvreemd hebben is voor mij niet na te gaan, doch volgens de mededeeling dat zij vi vier maal een handwagen met aardappelen ontvreemd hebben, is het zeker meer dan zij opgegeven te hebben ontvreemd. De schade welke de Amsterdamsche Combinatie van Grossiers in aardappelen geleden heeft is * Inhoud: Het document bevat de bekentenis van Joseph Jan Kowski en de aangifte van Dirk Hendrikse over de diefstal van aardappelen bij de Centrale Markt in Amsterdam. De arbeiders vulden stiekem handkarren voordat zij de wagons officieel losten. De gestolen aardappelen werden naar de Gillis van Ledenberchstraat gebracht en daar onderling verdeeld.
* Hoeveelheden: Kowski bekent de diefstal van 40 kg; een andere (niet bij naam genoemde) collega spreekt over 70 kg en een aankoop van een "half mud" van een derde collega.
* Opmerkelijke details: De aangever, Hendrikse, spreekt zijn verbazing uit over de diefstal, omdat de arbeiders een relatief goed loon hadden (50 gulden per week) én een officieel extra rantsoen aardappelen kregen. Hij vermoedt dat de werkelijke omvang van de diefstal groter is dan wat de mannen bekennen. * Historische context: Dit document dateert uit januari 1944, midden in de Tweede Wereldoorlog tijdens de Duitse bezetting van Nederland. Voedsel was schaars en distributie was streng gereguleerd via bonkaarten. Diefstal van primaire levensmiddelen zoals aardappelen werd in deze periode zeer hoog opgenomen.
* Locatie: De Centrale Markt in Amsterdam-West was het logistieke hart van de voedselvoorziening. De genoemde straten (Bentinckstraat, Gillis van Ledenberchstraat, Agatha Dekenstraat) liggen allemaal in de directe nabijheid van de markthallen in de Staatsliedenbuurt en het Westerpark.
* Terminologie: "Verbalisanten" zijn de opsporingsambtenaren (politie) die het rapport opmaken. "Mud" is een oude inhoudsmaat die voor aardappelen meestal gelijkstond aan 70 kilogram. Politie