Proces-verbaal / Rapport van onderzoek. R A P P O R T .

Naar aanleiding van het rapport van den Marktmeester C. Blom, d.d. 25 April 1944, betreffende diefstal van een pak inhoudende bussen solution, heb ik in opdracht van den heer Bedrijfschef van de Centrale Markt een nader onderzoek ingesteld en hoorde daartoe:
Theodorus Snoeks, onderbrandmeester, dienstdoende commandant van de hulpbrandwacht, post Centrale Markt, wonende Nassaukade 24/III alhier, die mij het volgende verklaarde:
Op Maandag 24Vapril 1944 verzocht mij een expediteur uit Haarlem, die goederen moest lossen op de Centrale Markt bij de Nederlandsche Veiling, of hij een lorrie van de Veiling waarop hij eenige pakken gelegd had, bij den ingang van onze kazerne mocht zetten opdat geen onbevoegde iets van de lorrie zou kunnen wegnemen. Ik had hiertegen geen bezwaar. Omstreeks 5 uur n.m. op dien dag kwam deze expediteur bij mij in het commandantverblijf van de kazerne en deelde mij mede, dat door hem van de lorrie een pak werd vermist inhoudende bussen solution. Weinige oogenblikken daarna verscheen in genoemd commandantenverblijf de hulpbrandwacht Ligtenberg met een bus solution en verklaarde deze bus te hebben ontdekt tusschen de dekens verstopt op het bed van den hulpbrandwacht de Kock. Vermoedende dat onze menschen zich aan diefstal van de bussen solution hadden schuldig gemaakt, liet ik alarm maken en de dienstdoende hulpbrandwachten aantreden. Ik deelde hen toen mede, dat er een pak met bussen solution van de lorrie verdwenen was, dat er reden was te veronderstellen dat dit door iemand van onze menschen moest zijn weggenomen en gaf bevel dat men deze zaak zoo spoedig mogelijk in het reine moest brengen daar ik anders de politie hierin zou betrekken. Het gevolg was dat even later de hulpbrandwacht Scheen in het commandantenverblijf kwam met een zak waarin zich 14 bussen solution bevonden. Scheen verklaarde deze bussen niet te hebben gestolen doch slechts als bemiddelaar op te treden om de zaak in orde te brengen. Ik heb hierna de bussen aan den expediteur terug gegeven".
Hierna heb ik rapporteur gehoord:
Cornelis Pieter J.Ligtenberg, oud 38 jaar, hulpbrandwacht, dienstdoende aan de post Centrale Markt, wonende Fagelstraat 88 huis alhier, die verklaarde:
"Op 24 April 1944 omstreeks 5 uur n.m. bevond ik mij met mijn collega's van der Maas en Smit in de cantine van onze kazerne op de Centrale Markt, toen collega de Kock bij ons kwam en aan van der Maas twee bussen solution te koop aanbood. Of hij de bussen met solution bij zich had weet ik niet doch wel weet ik dat hij ze aan ons niet heeft laten zien. Van der Maas ging op dit aanbod niet in en verdween Kock weer. Even daarna kwam mij ter oore, dat een van een lorrie die voor den ingang van onze kazerne gestaan had een pak, inhoudende bussen solution, verdwenen was. Een en ander deed mij vermoeden, dat Kock hier misschien meer van af wist. Zonder dat ik iemand anders hiervan op den hoogte stelde heb ik mij naar de slaapzaal van onze kazerne begeven en ontdekte in het bed van Kock tusschen zijn dekens verstopt een bus solution. Ik heb deze bus meegenomen en onverwijld overgegeven aan den Onder-Brandmeester Snoeks wien ik tevens mededeelde waar ik de bus gevonden had en dat Kock eenige oogenblikken geleden twee bussen solution aan van der Maas te koop had aangeboden. Op welke wijze de Kock aan deze bussen solution gekomen is weet ik niet. Even later liet * Tijdsgeest: Het document stamt uit april 1944, de late bezettingsperiode in Nederland. Er is sprake van schaarste; goederen zoals "solution" (rubberlijm voor reparaties) waren zeer gewild op de zwarte markt.
* Incident: Een expediteur uit Haarlem raakt een pakket bussen solution kwijt dat hij "veilig" dacht te stallen bij de kazerne van de hulpbrandwacht op de Centrale Markt in Amsterdam.
* Daders en Getuigen:
* De Kock: De hoofdverdachte, die bussen probeert te verkopen in de kantine en bij wie een bus in bed wordt gevonden.
* Ligtenberg: De getuige die de diefstal ontdekt en rapporteert.
* Scheen: Een opvallend personage dat plotseling met 14 bussen op de proppen komt als "bemiddelaar" om escalatie naar de politie te voorkomen.
* Taalgebruik: Formeel, ambtelijk Nederlands ("den heer Bedrijfschef", "wien ik tevens mededeelde"). Er staan enkele typefouten in het origineel (zoals "24Vapril" en "solutio" aan het einde van een regel), die in de transcriptie zijn overgenomen voor de authenticiteit. De "Hulpbrandwacht" werd tijdens de Tweede Wereldoorlog ingesteld om de reguliere brandweer te ondersteunen, vooral vanwege het verhoogde risico op branden door bombardementen. De Centrale Markt in Amsterdam was een cruciaal distributiepunt voor voedsel en goederen, en werd streng bewaakt. Diefstal door personeel dat juist voor de veiligheid was aangesteld, werd hoog opgenomen.

Opmerkelijk is de rol van "onderlinge tucht": commandant Snoeks dreigt de politie in te schakelen als de goederen niet onmiddellijk boven water komen, waarna via een "bemiddelaar" (Scheen) de buit grotendeels wordt teruggegeven. Dit duidt op een poging om de zaak intern op te lossen zonder tussenkomst van de (onder Duitse controle staande) politie-instanties.