M. Zak

Medisch recept/instructiebriefje op officieel briefpapier.

Het document is een typisch voorbeeld van een handgeschreven medisch voorschrift uit de vroege 20e eeuw. De arts, Dr. Maurits Zak, gebruikt een snelle, cursieve hand die kenmerkend is voor zijn beroepsgroep. Er wordt gebruikgemaakt van specifieke afkortingen: 'n' voor 'een', 'v/d' voor 'vóór de' en 'maalt.' voor 'maaltijd'. De instructie aan de patiënt, de heer Drabbe, luidt dat hij voorlopig een kuur van poeders (poeiers) moet innemen vóór de maaltijd. Het symbool 'R.' linksboven de handgeschreven tekst staat voor het Latijnse *Recipe* (neem/ontvang), het traditionele begin van een medisch recept.

Handgeschreven notitie / telefoonnotitie.

* **Inhoud:** De notitie betreft een telefonische opgave van het 'Gemabedrijf' (waarschijnlijk de 'Gezamenlijke Exploitatie Maatschappij van Architecten', betrokken bij o.a. Grand Hotel Gooiland in Hilversum) over een huurprijs. * **Bedrag:** De jaarlijkse huur wordt vastgesteld op 1250 gulden, wat als 'billijk' (redelijk) wordt beoordeeld. * **Details:** Er wordt specifiek vermeld dat bij de prijsbepaling rekening is gehouden met het gebruik van de ruimtes tussen de draaideuren aan beide zijden door een zekere M. Saak. * **Correcties:** Het woord 'leegstand' is doorgestreept en vervangen door of aangevuld met de conclusie dat de prijs 'billijk' is.

Handgeschreven memo of dossiernotitie op een los blad.

* **Inhoud:** Het document betreft een verzoek om financiële of materiële ondersteuning ("toewijzing") door de niet-Joodse echtgenote van een Joodse man genaamd M. Zak. De heer Zak is gedeporteerd naar kamp Westerbork. De notitie vermeldt dat de man het jaar daarvoor "mosselen" ontving (mogelijk een specifieke distributie of extraatje). Omdat hij weg is en zij geen eigen inkomen heeft, vraagt zij of de toewijzing die aan haar man toebehoorde, nu aan haar kan worden uitgekeerd. * **Status van het huwelijk:** Er wordt specifiek vermeld dat hij gehuwd is met een "christenvrouw" (een gemengd huwelijk of *Mischehe*). In de context van de bezetting was dit een cruciale juridische status die soms (tijdelijk) bescherming bood tegen deportatie, al blijkt uit dit briefje dat M. Zak desondanks in Westerbork verblijft. * **Adres:** Goudsbloemstraat 58-III bevindt zich in de Jordaan in Amsterdam. Uit archieven (zoals het Joods Monument) is bekend dat Mozes Zak op dit adres woonde. * **Marginalia:** * De aantekening "Oct '42" dateert de hulpaanvraag midden in de periode van de grote deportaties. * De term "dekaan" (of dekan) zou kunnen wijzen op een kerkelijk functionaris of een hoofdonderzoeker van een charitatieve instelling. * De rode aantekening "Bespr. Adv." staat waarschijnlijk voor "Besproken Advies" of "Besproken Adviseur", wat duidt op een administratieve afhandeling van het verzoek.

Document

* **Geografie:** De adressen concentreren zich sterk in de Amsterdamse Jodenbuurt en de omliggende wijken (Jodenbreestraat, Waterlooplein, Rapenburg, St. Anthoniesbreestraat). * **Economie:** Het document geeft een gedetailleerd beeld van de kleine middenstand en markthandel in die tijd. Veelvoorkomende artikelen zijn "ongeregeld" (diverse/tweedehands goederen), "visch", "fruit", "textiel" en "garen en band". * **Demografie:** De namen wijzen op een uitsluitend Joodse populatie, met zowel Asjkenazische als Sefardische namen (zoals Montesinos). De geboortedata lopen uiteen van de jaren 1860 tot 1913, wat duidt op een mix van gevestigde handelaren en jongere ondernemers.

Administratieve lijst / Register van visverkopers.

* **Doel van de lijst:** Het document dient om de distributiekanalen van zoetwatervis in kaart te brengen. Het lijkt te gaan om een controlelijst van de overheid of een marktwezen-instantie om te bepalen waar individuele handelaren hun waar verkopen (winkel, marktplaats of ambulante handel/venten). * **Geografische focus:** De lijst concentreert zich op Amsterdam (Javastraat, Lindengracht, Dapperbuurt, Albert Cuypstraat) en de omliggende regio (Weesp, Bussum, Marken, Diemen). * **Terminologie:** * *Oproepen:* Het luidkeels aanprijzen van waren op straat of markt. * *Venter:* Iemand die met zijn waar langs de deuren gaat. * *Slijten:* Verkopen. * **Opvallend:** De toevoeging in blauwe inkt over de groep bij de Lindengracht (Kok, Ter Voort, Overloop) suggereert dat er twijfel was of deze handelaren nog wel actief waren op de markt.

Handgeschreven lijst op gelinieerd papier (mogelijk een registerpagina of administratieve kladlijst).

* **Handschrift:** Het document is geschreven in een vlot, enigszins onregelmatig cursief handschrift. Er lijken later aantekeningen te zijn toegevoegd met een ander potlood of andere pen (zoals de adressen en de "oproepen" teksten). * **Ordening:** De lijst is grotendeels alfabetisch op achternaam gesorteerd. * **Afkortingen:** "Geb" staat voor "geboren". "Jr" en "Sr" voor Junior en Senior. "Prinsengrt" voor Prinsengracht. * **Opmerkelijke details:** Bij D. Korper staat de toevoeging "Carillonist". Er zijn diverse verwijzingen naar Amsterdamse locaties (Gaaspstraat, Prinsengracht, Goudsbloemstraat). * **Administratieve tekens:** Er staan verticale strepen en vraagtekens bij sommige namen, wat duidt op een controleproces of onduidelijkheid over de status van de persoon.

Getypte namenlijst met handgeschreven annotaties en correcties.

* **Doel:** Dit document lijkt een administratieve lijst voor de toewijzing of registratie van vis (aal/paling), vermoedelijk bij een visafslag of binnen een handelsvereniging. * **Terminologie:** De kolom "Aantal Aal" duidt op stuks, terwijl "kg. Zw." waarschijnlijk duidt op kilogram 'Zware' aal, een specifieke sortering. * **Correcties:** De vele doorhalingen en handmatige wijzigingen wijzen op een dynamisch document dat over een langere periode werd bijgewerkt. Opvallend is dat veel '15' waarden naar '20' zijn verhoogd. * **Sociaal-Economisch:** De namenlijst is representatief voor de Noord-Hollandse vishandel in de vroege 20e eeuw. De aanwezigheid van veel joodse namen (Polak, Wurms, Wijnschenk, Zak) is historisch consistent met de Amsterdamse vishandel van die tijd. * **Datering:** De data tussen haakjes bij J. Vos (1883) en Sal. Wijnschenk Sr. (1881) zijn waarschijnlijk geboortedata, wat suggereert dat de lijst dateert van ergens tussen 1910 en 1940.

Z. O. Z.

# TRANSCRIPTIE [<s>Het</s>] [<s>voor</s>] [<s>heb</s>] [<s>mij</s>] was door mij bekend dat C. Zwan enkele keer- per jaar partijtjes zoetwatervisch opkocht. [<s>worden</s>] [<s>Daarbij op de verdeellijst</s>] [<s>voorkomt had ik</s>] [<s>het gewaarschuwd</s>] [<s>dat hij</s>] [<s>als hem</s>] [<s>zo</s>] hij, ingeval hij [<s>voor zijn eigen</s>] [<s>winkel</s>] zoetwatervisch zou koopen en deze o...

M. de Haan.

# TRANSCRIPTIE Th. Haasnoot V. C. <u>onderzoek Zeeland</u> <u>Rooseman</u>

# TRANSCRIPTIE aanvoer 14 Dec In Kalestraat Zoetwatervisch (voorw) van A Fonn . a B Fonn en W Ruiter 80p 40p + 40p. aanvoerders A Fonn <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> <s>||||</s> || Ik heb alleen vink af laten houden van de aanvoerder doch **niet** van de beide andere aanv...