R. Poelstra

Officieel dienstrapport / Brief.

* **Inhoud:** Het document betreft een melding van een ambtenaar (Controleur Poelstra) die tijdens zijn ronde op de Gemeentelijke Vismarkt een pamflet heeft gevonden met "opruiende inhoud". Hij heeft dit object geconfisqueerd en draagt het over aan zijn superieur. * **Terminologie:** De term "opruiend" is cruciaal; in de context van de bezettingstijd duidde dit vrijwel altijd op anti-Duitse propaganda of verzetsliteratuur. * **Bureaucratie:** De vele stempels en aantekeningen laten zien hoe een dergelijke vondst door het ambtelijke apparaat werd verwerkt. De aantekening in het rode kader ("onmiddelijken chef") benadrukt de ernst en de gewenste snelheid van handelen. * **Politiebetrokkenheid:** Het stempel van de "Staf Ordepolitie" bewijst dat de melding niet binnen het Marktwezen bleef, maar direct werd doorgegeven aan de politie-instanties die belast waren met de handhaving van de door de bezetter opgelegde orde.

Handgeschreven notitie / begeleidend schrijven op een fragment papier.

* **Adressering:** Het document is gericht aan "Den Heer de Haer". De naam De Haer is een bekende achternaam in Nederland. * **Inhoud:** De kern van de notitie is het toezenden van een afschrift (kopie) van een rapport. * **Betrokkenen:** Naast de geadresseerde wordt "controleur R. Poelstra" genoemd als de auteur van het rapport. De term "controleur" duidt op een administratieve of toezichthoudende functie, vaak binnen de overheid (bijv. belastingen, douane of lokaal bestuur). * **Afkortingen:** De afkorting "t.h.v.l." staat waarschijnlijk voor "ter hand van..." gevolgd door een specifieke aanduiding die hier niet volledig is uitgeschreven (mogelijk "ter hand van de lader" of een lokale aanduiding). * **Staat van het document:** Het betreft een haastig geschreven briefje, mogelijk een interne memo of een informeel begeleidend briefje bij een officiële verzending. Het gebruik van "dezen afschrift" (mannelijke vorm) is typerend voor de oudere Nederlandse grammatica.

Dienstbrief / Begeleidend schrijven

Dit document is een formele begeleidende brief van de waarnemend directeur van de Nederlandsche Visscherij-Centrale. De brief dient om een afschrift van een rapport van controleur R. Poelstra door te sturen naar de geadresseerde (niet expliciet vermeld op dit blad). De handgeschreven notitie "Verzonden 30/12" bevestigt de administratieve afhandeling op de dag van datering. De afkorting "wnd." onder de handtekeningregel duidt erop dat de functie van directeur op dat moment werd waargenomen.

Begeleidend schrijven (geleidebrief) bij een rapport.

* **Afzender:** De brief is afkomstig van de waarnemend ("wnd.") directeur van de *Nederlandsche Visscherij-Centrale* (NVC). De NVC was een overheidsorgaan dat tijdens de Duitse bezetting belast was met de regulering van en het toezicht op de visserijsector. * **Inhoud:** Het betreft een zeer korte, formele kennisgeving waarbij een afschrift van een rapport wordt doorgeleid. Het rapport zelf is geschreven door controleur R. Poelstra. Controleurs in deze periode hielden toezicht op zaken als vangstquota, distributie en de naleving van (bezetting)voorschriften. * **Taalgebruik:** Het taalgebruik is uiterst formeel en hoffelijk ("heb ik de eer U..."), wat kenmerkend is voor de Nederlandse ambtelijke correspondentie van die tijd. De spelling ("Nederlandsche", "visscherij", "den") volgt de toen geldende spelling-De Vries en Te Winkel. * **Annotaties:** De handgeschreven aantekening bovenin ("Exh") duidt waarschijnlijk op de datum van ontvangst of registratie in een archief (Exhibitum). De letters "SV" rechtsboven kunnen verwijzen naar een specifieke afdeling of dossierclassificatie.

Extract uit het Boek der Besluiten van de Burgemeester van Amsterdam.

* **Administratieve structuur:** Het document is een formeel uittreksel van een burgemeestersbesluit. Het volgt de klassieke juridische opbouw: considerans (de beweegredenen en geraadpleegde adviezen) gevolgd door het eigenlijke besluit (het 'dispositief'). * **Personeelszaken:** De aanstelling betreft een 'contrôleur' in tijdelijke dienst. Het genoemde salaris van 1.500 gulden bruto per jaar was voor die tijd een bescheiden inkomen, passend bij een lagere toezichthoudende functie (salarisgroep II). * **Organisatie:** Opvallend is de combinatie van portefeuilles van de voordragende wethouder: Levensmiddelen, Wasch- en schoonmaak-, bad- en zweminrichtingen. Dit wijst op een gecentraliseerd beheer van openbare basisvoorzieningen en hygiëne. * **Handgeschreven annotaties:** De codes in de linkerbovenhoek en de aantekeningen rechtsboven wijzen op de archivering en doorgeleiding binnen de gemeentelijke bureaucratie (registratie op 27 augustus, dertien dagen na het besluit).

Ambtsrapport / Proces-verbaal van ordeverstoring.

Het document is een officieel rapport van een controleur (Poelstra) gericht aan zijn superieur (De Haer). De kern van het incident is een onenigheid over de toewijzing van vis (zoetwatervisch) aan een handelaar, G.W. Jansen. Jansen beschuldigt de "verdeelingscommissie" publiekelijk van vriendjespolitiek of corruptie door te beweren dat zij de beste partijen vis voor zichzelf (of voor bevoorrechte personen) apart houden in de vakken. De controleur weerlegt deze beschuldiging onmiddellijk door de logistieke procedure uit te leggen: de commissie bepaalt de verdeling, maar de "halknechts" (werknemers van de vismijn) voeren het fysieke werk uit onder toezicht van een andere ambtenaar (Stam). Opvallend is de afhandeling onderaan het document: er wordt besloten tot een sanctie. Jansen krijgt een "modelbriefje" (een standaard formele waarschuwing of aanzegging) en wordt voor drie dagen uitgesloten van de vismarkt vanaf 7 oktober 1942.

Administratieve lijst (salarislijst).

* **Administratieve systematiek:** De lijst is een overzicht van jaarinkomens van ambtenaren, gebaseerd op de "stamkaarten" (personeelskaarten). De bedragen variëren sterk, van f 56,32 (waarschijnlijk een deeltijdfunctie of aanstelling voor korte duur) tot f 6653,70 (S. Sieswerda, vermoedelijk een hoge functionaris). * **Annotaties:** * **Vinkjes ($\checkmark$):** Waarschijnlijk ter controle van de overboeking of verificatie tegen de stamkaart. * **De letter 'F':** Zoals onderaan vermeld, duidt dit op een inhouding voor de "inkoop pensioen tijdelijke diensttijd". Dit betekent dat de betreffende ambtenaar een deel van zijn salaris heeft afgestaan om eerdere tijdelijke jaren mee te laten tellen voor de pensioenopbouw. * **Accolades:** Bij Cobussen/Dogger en Victor lijken bedragen samengevoegd of gecorrigeerd te zijn. * **Correcties:** Bij P. Plakké en J.A. Victor zijn de bedragen doorgestreept en vervangen door nieuwe waarden, wat wijst op een actieve controle tijdens het opmaken van de lijst.

Administratieve salarislijst.

Dit document is een indringend voorbeeld van de Nederlandse bureaucratie onder Duitse bezetting. Terwijl het op het eerste gezicht een droge financiële lijst lijkt, onthullen de voetnoten de persoonlijke drama's en politieke keuzes van die tijd: * **Vervolging:** Voetnoot 4 toont de werking van de rassenwetten; een ambtenaar (R. Hooft) werd ontslagen vanwege een "gemengd huwelijk" (meestal een huwelijk tussen een niet-Jood en een Jood). * **Verzet/Repressie:** Voetnoot 7 vermeldt een ambtenaar (D.H.V. Schiermeier) wiens salaris stopte vanwege arrestatie door de *Sicherheitsdienst* (SD). * **Collaboratie:** Voetnoot 6 laat zien dat een werknemer (R. Poelstra) vrijwillig dienst nam bij de *Waffen S.S.*. * **Arbeidseinsatz:** Voetnoot 1 documenteert de gedwongen tewerkstelling in Duitsland. * **Bestuurlijke aanpassingen:** Voetnoten 8 en 9 verwijzen naar de "Gevolmachtigde voor Gross.bedrijven", wat duidt op de reorganisatie van de handel en distributie onder toezicht van de bezetter.

Document

* **Schrift:** Het document is geschreven in een verzorgd 20e-eeuws kantoorschrift. De namen en bedragen zijn zeer consistent genoteerd. Enkele letters, zoals de 'H', 'G' en 'V', vertonen de voor die tijd kenmerkende krullen. * **Structuur:** De lijst is globaal alfabetisch op achternaam geordend, hoewel er kleine afwijkingen zijn in de strikte volgorde. De bedragen zijn genoteerd in guldens (f.), waarbij herhalingstekens (") zijn gebruikt om de valuta-aanduiding niet telkens te hoeven herhalen. * **Inhoud:** Er worden 72 personen vermeld. De bedragen variëren sterk, van minder dan f. 500,- tot bijna f. 7000,-. De kleine superscript-cijfers (1 t/m 10) fungeren als voetnoten; het feit dat dezelfde nummers bij verschillende personen terugkomen, wijst op gestandaardiseerde administratieve aantekeningen (bijv. deeltijdwerk, ontslag gedurende het jaar, of specifieke toeslagen).

Officieel rapport / Dienstmededeling.

* **Inhoud:** Het rapport beschrijft de afhandeling van een door de politie geconfisqueerde partij vis (schol, bliek, wijting en sardien) die toebehoorde aan de heren P. Vrees (Senior en Junior). Omdat een deel van de vis (48 kg schol) bederfelijk was maar nog geschikt voor consumptie, is er na overleg met hogere functionarissen besloten tot onmiddellijke verkoop op straat (de Ruijterkade). * **Taalgebruik:** Formeel ambtelijk Nederlands met de destijds gebruikelijke spelling (visch, den Heer). * **Administratieve proces:** Het document toont de korte lijnen tussen de marktmeesters, keurmeesters en de inspectie. De verkoopopbrengst (48 x 1,15 gulden) wordt direct verrekend. * **Opmerkelijke details:** De vraag onderaan "Met welke macht wordt opgetreden?" duidt op een interne controle of juridische vraag naar de bevoegdheid waarmee de vis in beslag is genomen en direct is doorverkocht.

Personeelsregister / Naamlijst van ambtenaren.

* **Administratief proces:** Dit document is een dynamisch werkinstrument. De basis is een getypte lijst, maar de vele handgeschreven tekens (zoals rode vinkjes, groene kruisjes en letters als 'Z', 'C', 'N', 'W', 'O' – vermoedelijk stadsdelen: Zuid, Centrum, Noord, West, Oost) wijzen op actieve controle en bijwerking door de personeelsadministratie. * **Oorlogsomstandigheden:** Meerdere aantekeningen reflecteren de realiteit van de Duitse bezetting: * **Arbeidseinsatz:** Hugo J. Böhmermann is opgeroepen voor werk in Duitsland. * **Collaboratie:** R. Poelstra is doorgehaald omdat hij dienst heeft genomen bij de Waffen S.S. * **Detachering:** Jan Renz vervult een specifieke rol binnen de distributie van groenten en fruit, een cruciale sector tijdens de schaarste in de oorlog. * **Terminologie:** * **V.V. / T.V.:** Vast Verband / Tijdelijk Verband. * **M.A. / M.A.O.:** Waarschijnlijk afkortingen voor pensioen- of ambtenaarsstatuten (Middelbaar Ambtenaar?). * **Geboortejaar:** De notatie ('90, '00) verwijst naar de 19e en vroege 20e eeuw.

# TRANSCRIPTIE Poelstra Anton Hendrik Zwaarts Paulus Hendricus Pietersma Willem

# TRANSCRIPTIE Advies op brief No: 90/15/1 M. Den Heer Inspecteur v/h Marktwezen. Het verzoek van P.J. Terpstra pl: No 109. Morsplein, om P. A. J. Wolke, geb: 13 Sept: 1890 als assistent, inplaats van J. v. d. Heide kan m.i. worden ingewilligd. Amsterdam 12/3 '40 [v. d. Burg]

# TRANSCRIPTIE Den Heer P. Hoekhouder v. Marktwezen. Jan v. Galenstraat 14.

# TRANSCRIPTIE [Handgeschreven rechtsboven:] *Zev. M. de Boer.* (of *Zev. M. de Raer.*) [Handgeschreven middenboven:] *extra* VP/DV. 90/15/2 M. 18 Maart 1940. den Heer P.J. Terpstra, Waddendijk 48 hs., <u>Amsterdam-Noord.</u> Naar aanleiding van Uw briefkaart d.d. 6 Maart jl. verleen ik U hierbij tot wederopzegging toestemming zich op Uw plaats op de markt Mosplein in plaats van door J. van ...

# TRANSCRIPTIE № 28/59/1 M. 1941 27/9 <u>R A P P O R T</u> J.M.Nienhuis,oud 23 jaar en wonende Hendrik Jacobstraat 8 alhier, verzoekt om een erkenning als kleinhandelaar in groenten en fruit. Hij verklaart sinds 1934 in de betrokken kleinhandel werkzaam te zijn al als personeel van zijn vader Kooper Nienhuis hetgeen mij bij onderzoek juist is gebleken.Als personeel van zijn vader heeft Nienhuis...