Mozes Locher

Getypte afschriften van verklaringen en een begeleidende brief.

* **Doel van het document:** Dit verzameldocument dient als bewijsvoering voor de gemeente Amsterdam om aan te tonen dat Philip Locher al geruime tijd werkzaam is als (vis)venter. Dit was noodzakelijk voor het verkrijgen of behouden van een ventvergunning. * **Significante datum 1933:** In de tekst wordt herhaaldelijk verwezen naar het jaar 1933. Dit heeft waarschijnlijk te maken met de invoering van de Vestigingswet Kleinbedrijf (1937) of eerdere gemeentelijke verordeningen, waarbij venters moesten aantonen dat zij al vóór een bepaalde datum in het vak werkzaam waren om aanspraak te kunnen maken op verworven rechten. * **Structuur:** Het document bevat een officiële brief van de beroepsvereniging, gevolgd door vier getuigenverklaringen van respectievelijk een politieagent (ter bevestiging van de openbare orde en historische activiteit), twee voormalige compagnons en een familielid (A. Locher). * **Terminologie:** "w.g." staat voor "was getekend", wat aangeeft dat dit een getypte kopie is van de originele handgeschreven documenten. "dw.dn." is de afkorting voor "dienstwillige dienaar", een destijds gebruikelijke beleefdheidsformule. ---

Marktregister / Administratief kasboek van standplaatshouders.

* **Structuur:** Het document is een strak vormgegeven administratief overzicht. Er zijn kolommen voor standplaatsnummer, naam, handelswaar en een sectie voor de dagen van de week (M, D, W, D, V, Z) om de aanwezigheid bij te houden. * **Inhoud:** Het aanbod is zeer divers: van versproducten (groenten, fruit, vis, kaas) tot textiel (manufacturen, kousen, schorten) en specialistische artikelen zoals "ansichtkaarten", "gummi hakken" en "2e hands boeken". * **Opmerkelijke details:** * Veel namen wijzen op een Joodse achtergrond (o.a. Blits, Isaac, Lakmaker, Naarden, Boas), wat typerend is voor de markten in grote steden als Amsterdam (bijv. de Waterloopleinmarkt of Albert Cuypmarkt) in deze periode. * Bij nummer 200 (L. Keizer) staat een interessante aantekening: *"te lang in steun om het nog te controleeren"*, wat impliceert dat deze persoon een uitkering ("steun") ontving en mogelijk daardoor niet meer actief was op de markt. * De kolom "Bijzonderheden" bevat diverse korte notities zoals "vrouw", "man", "werkt als knecht" of "maakt zelf sigaren".

Getypte lijst van namen, adressen en financiële bedragen (waarschijnlijk een overzicht van registratiekosten op basis van vermogen of bedrijfswaarde).

Het document betreft een administratieve lijst, vermoedelijk opgesteld in het kader van de roof van Joodse vermogens tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940-1945). Enkele observaties: * **Berekening:** De kolom "Te betalen registratie" bedraagt exact 0,6% van de "Hoofdsom". Dit duidt op een wettelijk vastgestelde heffing op kapitaal of bedrijfswaarde. * **Doelgroep:** Een groot deel van de namen (o.a. Aap, Cohen, Dotsch, Pais, Wijnschenk) is onmiskenbaar van Joodse origine. De adressen (zoals Waterlooplein, Rapenburgerstraat en Weesperstraat in Amsterdam) bevinden zich in de vooroorlogse Joodse buurten. * **Sector:** Er is een opvallend hoge concentratie aan ondernemers in de "Vischhandel" (vishandel), met name in kustplaatsen als Monnikendam, IJmuiden, Enkhuizen, Volendam en Spakenburg. * **Correcties:** Onderaan het document zijn "Suppletie" (aanvulling) en een aftrekpost (S. Moffie) verwerkt om tot een "Totaal Generaal" te komen.

Getypte lijst met namen, adressen en financiële bedragen.

* **Doel:** Het document lijkt een register te zijn van verschuldigde of betaalde registratiegelden. De kolom "Te betalen registratie" is exact 0,6% van de "Hoofdsom" (met afrondingen). * **Sectoren:** Er is een sterke nadruk op de vishandel ("Vischhandel"). Veel genoemde plaatsen zijn traditionele vissersdorpen of havensteden (Volendam, Spakenburg, Enkhuizen, IJmuiden, Den Helder). * **Geografie:** De focus ligt op Noord-Holland en de kuststeden rond het voormalige Zuiderzee-gebied, met uitschieters naar Amsterdam en Rotterdam. * **Financieel:** Het totaalbedrag aan kapitaal ("Hoofdsom") bedraagt bijna 50.000 gulden, waarover bijna 300 gulden aan registratiekosten wordt geheven.

Officiële kennisgeving van een strafmaatregel (doorslag).

* **Inhoud:** De heer A. Locher krijgt een toegangsverbod voor de Vischmarkt opgelegd voor de duur van twee dagen (16 en 17 december 1941). De reden voor deze straf is dat hij op 10 december de markt heeft betreden vóór de officiële openingstijd om zaken te doen. * **Toon:** Formeel, bureaucratisch en autoritair. Er is geen sprake van hoor en wederhoor; de straf wordt direct medegedeeld op basis van een rapportage. * **Taalgebruik:** Typisch ambtelijk Nederlands uit de eerste helft van de 20e eeuw (gebruik van de naamvals-n in "den toegang", "den tijd"; afkortingen als "jl." voor jongstleden en "a.s." voor aanstaande).

Getypte brief (doorslag op dun papier).

* **Inhoud:** Het document is een formele afwijzing van een verzoek dat door de heer Locher op 6 januari 1942 was ingediend. Het verzoek is behandeld door een speciale commissie van de Visscherijcentrale, maar deze zag geen reden om aan het verzoek tegemoet te komen. * **Vorm:** De tekst is zakelijk en bureaucratisch van toon, kenmerkend voor ambtelijke correspondentie uit die tijd. De handgeschreven notitie "Verzonden 14/1" geeft aan dat de brief de dag na dagtekening daadwerkelijk is verstuurd. * **Toestand:** Het betreft een doorslag (carbonkopie) op bros, grijsachtig oorlogspapier.

Handgeschreven administratief register / mutatielijst.

Dit document is een administratieve neerslag van de systematische uitsluiting van (voornamelijk Joodse) marktkooplieden in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De lijst bevat namen van personen wier vergunning is ingetrokken of die uit het register zijn verwijderd ("Afgevoerd"). Opvallend is de vermelding van de **Gaaspstraat**. Dit was een van de weinige plekken waar Joodse kooplieden na 1941 nog mochten staan, nadat zij van de reguliere markten waren verbannen. Veel van de namen op deze lijst (zoals Pimentel, Van Praag, Sarphati en Schijveschuurder) zijn typisch Sefardisch of Asjkenazisch Joods. De kolom "Artikel" geeft inzicht in de schaarste-economie van die tijd (vermeldingen van "Surrogaten" en "Verdeelvisch").

Document

- **Doel van het document:** Het betreft een administratieve registratie van de vishandel tijdens de overgang van vrede (1939) naar oorlogstijd (1940). De nauwkeurige vastlegging suggereert een toezichthoudende rol van de overheid op de voedselvoorziening. - **Handgeschreven tekens:** De vinkjes, kruisjes en streepjes duiden op een proces van verificatie of selectie. Handelaren met een '+' lijken vaker geconcentreerd in Volendam, terwijl Amsterdammers vaker met een '/' of 'vinkje' zijn gemerkt. - **Oorlogsinvloed:** Bij L. Meents staat "geen boekhouding - militair", wat erop wijst dat de eigenaar was opgeroepen voor het leger. Bij andere handelaren zie je de omzet in 1940 sterk dalen (bijv. Th. Otto) of juist stijgen (bijv. P. Hogenbirk), wat duidt op verschuivingen in de markt door de bezetting. - **Joodse namen:** Namen als Hammelburg, de Hond, Korper, Meents en Piller-Moffie, evenals adressen in de Jodenbuurt (Jodenhouttuinen, Uilenburgerstraat), wijzen erop dat dit overzicht ook Joodse handelaren bevat die kort na deze periode te maken kregen met anti-Joodse maatregelen en onteigening.

Getypte namenlijst met handgeschreven aantekeningen en markeringen.

* **Structuur:** De lijst is alfabetisch gesorteerd op achternaam, hoewel er handgeschreven toevoegingen zijn die deze volgorde onderbreken (zoals Gobets onderaan de eerste kolom). * **Numerieke codes:** De breuken aan de linkerzijde (zoals 7/13) verwijzen zeer waarschijnlijk naar transportnummers en volgnummers op die lijsten, of naar specifieke dossiers/kaarten in een cartotheek. * **Symboliek:** * De **'X'** achter de namen is een veelvoorkomende administratieve markering in oorlogsarchieven om aan te geven dat een persoon is "afgevoerd", overleden of dat de actie is voltooid. * De **omcirkelde 'L'** staat vaak voor "Lager" (kamp) of een specifieke barak-indicatie. * De **omcirkelde 'Z'** kan duiden op "Ziekenhuis" of "Ziek". * De handgeschreven notitie **'overl.'** (bij Matteman en Roodveldt) bevestigt dat deze personen tijdens het administratieve proces als overleden zijn geregistreerd. * **Handgeschreven correcties:** Er zijn correcties aangebracht in data en namen, wat duidt op een "levend" document dat herhaaldelijk werd bijgewerkt.

Getypte administratieve lijst met handgeschreven (rode) annotaties en doorhalingen.

Dit document is een register van marktkooplieden die over een tijdelijke vergunning ("losse plaatsen") beschikten op de Ten Katemarkt in Amsterdam-West. Het document weerspiegelt een actieve administratie waarbij gegevens regelmatig werden bijgewerkt. De rode handgeschreven notities duiden op een controle of audit van de marktmeester, waarbij de frequentie van aanwezigheid werd genoteerd (sporadisch, af en toe, geregeld). De "X" achter de artikelen duidt waarschijnlijk op een bevestiging van de activiteit of betaling. Opvallend is de grote variëteit aan goederen: van levensmiddelen zoals verse vis (vaak uit Volendam) en bloemen, tot nicheproducten zoals likdoornzalf, zoolbeslag en eierkloppers. Er zijn diverse personen met typisch Joodse achternamen (o.a. Jacobs, Speyer, Frenkel) woonachtig in de Jodenbuurt (Jodenbreestraat, Waterlooplein), wat essentieel is voor historisch onderzoek naar de Amsterdamse marktbevolking.

# TRANSCRIPTIE $\checkmark$ **Grobfeld, Meijer** Munnekeamoer (gem. Vlagtwedde) 24 November 1900 twee kinderen gehuwd Kraijenhoffstraat 27 - I Amsterdam Handelsreiziger Nederlander [Grote V-markering over de gehele inschrijving] $\checkmark$ **Meijman, Mozes** Amsterdam, 1 Mei 1909 vier kinderen gehuwd Reitzstraat 8 hs. A'dam Stoker Nederlander [Grote V-markering over de gehele inschrijving] ...

# TRANSCRIPTIE **[Kolom 1 - Boven]** √ Rodrigues Mercado Mozes Amsterdam 21 Oct. 1895 twee kinderen gehuwd. Hofmeyerstr. 13 I A’dam Boekhouder Nederlander. **[Kolom 1 - Midden]** Vingelander Eliazer Amsterdam. 11 Jan. 1901 één kind gehuwd Afrikanerplein 52 II A’dam Transportarbeider Nederlander. **[Kolom 1 - Onder]** Elzas, Maurits Amsterdam, 19 Febr. 1920 ongehuwd Villiersstraat 21 I A’dam Kant...

* Arnold | Trijbits 2 | 240522 | Rijnstraat 193 II | 8-6-42. * Emanuel A. | Valenca 1 | 200807 | Nieuwe Kerkstraat 99 I | 5-5-42. * Andries | van Dias 2 | 210921 | Lekstraat 10 I | 21-6-42. * David | Veffer 3 | 190398 | Pretoriusstr. 91 II | 26-5-42. * Marcus | Vet 8 | 171020 | Weesperstr. 123 II | 26-4-42. * Levie | Vischschraper 10 | 20156 | Dan Theronstr. 4 I | 11-6-42. * Aron | V...

Cohen Arie 175383 geb 11-7-'96 van Nw. Heerengr h 157 hs naar Louis Bothastr. 2 II

| Naam | Voornamen | Adres | geb. datum | geb. plaats | Nat. | Burg. staat | aantal kinderen | | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | :--- | | **Object: DE VECHT** | | | | | | | | | Laag | Oscar | Singel 207 II | 2-6-95 | Priwoz | Tsjech Slowaak | ongeh. | - | | Lavino | Philips | Ben Viljoenst. 3 | 13-2-24 | A'dam | nedel. | " | - | | Levitt | mozes Abraham | St. Ant. Br. str. 60 III ...