Hartog Waterman

Getypte lijst op papier.

* **Vorm:** Het document is een sobere, zakelijke opsomming. Het gebruik van een typemachine en de directe toon wijzen op een administratief of controlerend doel. * **Geografie:** De genoemde adressen bevinden zich vrijwel allemaal in Amsterdam, met een sterke concentratie in Amsterdam-Oost (Vrolikstraat, Blasiusstraat, Transvaalstraat) en het centrum (Jodenbreestraat, Nieuwmarkt), wijken die destijds een grote Joodse populatie kenden. * **Namen:** Veel van de vermelde achternamen (Vleeschdrager, Goudsketting, Theeboom, Pinto) zijn kenmerkend voor de Joods-Nederlandse gemeenschap van die tijd. * **Nummering:** De getallen in de middelste kolom verwijzen hoogstwaarschijnlijk naar registratienummers bij de *Wirtschaftsprüfstelle*, de instantie die verantwoordelijk was voor de 'ontjoodsing' (arisering) of liquidatie van Joodse bedrijven. * **Onzekerheden:** De toevoeging "(voor zoover ons bekend)" en het vraagteken bij de laatste regel suggereren dat dit een werkdocument was, mogelijk opgesteld door een instantie zoals de Joodsche Raad of een hulpverleningsorganisatie die probeerde de impact van de anti-Joodse maatregelen in kaart te brengen.

Getypte verzendlijst op de achterzijde van een brief of circulaire.

* **Adressen:** De lijst bevat uitsluitend Amsterdamse adressen. Opvallend is de concentratie in de Transvaalbuurt (Danie Theronstraat, Pres. Brandstraat, Afrikanerplein, Hormeyrstraat [sic], Retiefstraat) en de oude Jodenbuurt (Jodenbreestraat, Dijkstraat, Gelderschekade). * **Namen:** Veel van de vermelde achternamen (zoals Italiaander, Polak, Vischjager, Waterman, Winnik) zijn kenmerkend voor de Joodse bevolking van Amsterdam in die tijd. * **Typografie:** De tekst is geproduceerd op een schrijfmachine. "Hormeyrstraat" is waarschijnlijk een typefout voor de Hofmeyrstraat in Amsterdam-Oost. * **Fysieke staat:** De verticale tekst in het midden is de spiegelbeeldige doorschijn van de voorzijde. Woordflarden zoals "... op de markt ..." en de ondertekening "De Directie," zijn herkenbaar. Dit duidt erop dat deze lijst de distributielijst was voor de brief op de voorzijde.

Administratieve lijst (doorslag van getypte lijst met uitgebreide handgeschreven toevoegingen en correcties).

* **Structuur:** Een alfabetische namenlijst met kolomkoppen voor serienummers en adressen. De handgeschreven toevoegingen in de marges en onderaan de lijst duiden op een lopende administratie waarbij gegevens werden geactualiseerd of personen werden toegevoegd. * **Codering:** De "K"-nummers (zoals K 31021) zijn administratieve kenmerken, mogelijk behorend bij het systeem van distributiestamkaarten of sociale steunverlening. De datum "t/m 1/7 '41" wijst op een geldigheidstermijn of een controlemoment. * **Populatie:** De lijst bevat een opvallend groot aantal namen die historisch geassocieerd zijn met de Joodse gemeenschap in Amsterdam (bijv. Suesan, Gokkes, Vrachtdoender, Aardewerk). Veel van de adressen bevinden zich in de voormalige Joodse buurt (Rapenburgerstraat, Weesperstraat, Waterlooplein).

Officiële brief/kennisgeving

In deze brief stelt de directeur van de Centrale Markt in Amsterdam de heer H. Waterman op de hoogte van een sanctie. Aanleiding is een gerapporteerde diefstal van een krat op 9 januari 1942. De straf bestaat uit een tijdelijk toegangsverbod voor de markt van veertien dagen (van 23 januari tot en met 5 februari 1942). De directeur laat tevens weten dat hij de zaak heeft geëscaleerd naar de burgemeester om te laten bepalen of Waterman voor een langere periode of permanent moet worden uitgesloten van de markt.

Getypte brief (doorslag op dun doorschrijfpapier).

Dit document is een officiële kennisgeving van een toegangsontzegging voor de Centrale Markt in Amsterdam. De ontvanger, de heer H. Waterman, wordt beschuldigd van het stelen van een krat op 9 januari 1942. Als sanctie wordt hem, conform het geldende marktreglement, de toegang tot het marktterrein ontzegd voor een periode van twee weken (van 23 januari tot en met 5 februari 1942). Opvallend is dat de directeur de zaak heeft voorgelegd aan de Burgemeester van Amsterdam voor een oordeel over een eventuele uitsluiting voor langere termijn. Dit duidt op een strenge administratieve aanpak van vergrijpen op het gebied van logistiek en distributie in oorlogstijd. De toon is formeel, autoritair en juridisch onderbouwd met verwijzingen naar specifieke reglementen.

Officieel schrijven/doorslag van de Gemeente Amsterdam.

* **Inhoud:** De brief is een formele kennisgeving aan de heer H. Waterman dat zijn toegangsverbod tot de Centrale Markt in Amsterdam aanzienlijk is verlengd. Oorspronkelijk was hem de toegang voor 14 dagen ontzegd door de Directeur van het Marktwezen wegens de diefstal van een krat. De burgemeester heeft dit nu verlengd naar vier maanden. * **Administratieve proces:** Het document is een dossierkopie, herkenbaar aan de aanduiding "(get.)" (getekend) voor de namen van de burgemeester en secretaris. De handgeschreven opmerking "(tel. reeds medegedeeld)" suggereert dat de strafmondeling al was gecommuniceerd voordat de brief werd verzonden. * **Toon:** De toon is ambtelijk, dwingend en juridisch van aard. De verlenging van de straf (van 14 dagen naar 4 maanden voor een relatief klein vergrijp als het stelen van een krat) getuigt van een streng handhavingsbeleid.

Getypte doorslag van een officiële brief/sommatie.

De brief is een zakelijke sommatie gericht aan vijf individuen die marktkramen of handel dreven op de Ten Katemarkt in Amsterdam-West. De kern van de zaak is het niet retourneren van verlichtingsmateriaal dat door de gemeente in bruikleen was gesteld. Hiervoor wordt een boete of vergoeding van 15 gulden per persoon geëist, te betalen aan het kantoor van de Marktdienst bij de Centrale Markthallen (Jan van Galenstraat). De toon is strikt bureaucratisch en autoritair ("ondanks herhaalde... waarschuwingen"). Het document is een doorslag voor het eigen archief van de dienst, wat blijkt uit de handgeschreven notitie "In dossier" en de afkortingen van de opsteller/typist (VG/HG).

Registerblad (bevolkingsregister of administratieve lijst).

* **Structuur:** De lijst is georganiseerd in vier kolommen. De eerste twee kolommen bevatten administratieve getallen (codes), gevolgd door de naam van de bewoner en hun adres. * **Locatie:** De adressen concentreren zich sterk in de Amsterdamse Jodenbuurt (Rapenburg, Waterlooplein, Nieuwe Uilenburgerstraat) en de Transvaalbuurt (Danie Theronstraat, Louis Bothastraat, Afrikanerplein, Tugelaweg). * **Inhoud:** Er is een opvallende aanwezigheid van namen die veelvuldig voorkomen in de Joodse gemeenschap van Amsterdam (o.a. Schellevis, Brilleman, Waterman, Allegro, Appelboom). * **Annotaties:** De superscripten bij de huisnummers (bijv. ^I, ^II, ^III, ^hs voor huis of ^h voor huisnummer) geven de specifieke verdieping of woning aan. Doorgestreepte regels duiden op een wijziging, zoals een verhuizing of vertrek. ---

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Administratieve kaart/oproeping van het Marktwezen Amsterdam. * **Jaar:** 1940. * **Betreft:** J. Waterman, wonende aan de Retiefstraat 50-II, Amsterdam. * **Onderwerp:** Verzuim van het bezetten van een marktplaats op de Albert Cuypmarkt. * **Kenmerken:** Voorgedrukte kaart met handgeschreven toevoegingen in inkt en potlood; bevat ambtelijke aanteken...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Officiële correspondentie / brief. * **Datum:** 24 augustus 1943. * **Afzender:** Frau Erna Leupold, namens de "Omnia" Treuhandgesellschaft M.B.H. (gevestigd in Arnhem, tijdelijk kantoor in Amsterdam). * **Ontvanger:** Centralen Markt, Jan van Galenstraat, Amsterdam. * **Onderwerp:** De liquidatie van de firma Hartog Fransman, gevestigd aan de Lepels...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Handgeschreven brief (verzoekschrift). * **Datum:** 21 juli 1943. * **Locatie:** Amsterdam (A'dam). * **Afzender:** H.L. Hartman, wonende aan de Rustenburgerstraat 121hs te Amsterdam. * **Geadresseerde:** Waarschijnlijk een gemeentelijke instantie belast met marktwezen (geadresseerd als "Weled. Heer"). * **Referentienummers:** No. 25/22/1 M. 1943 2...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Kaart van het Marktwezen (oproepingsbewijs/dossierkaart). * **Betrokkene:** S. Waterman. * **Locatie:** Westerstraatmarkt, Amsterdam. * **Datum:** November - december 1940. * **Kenmerk:** Nº 33/104/3 M. 1940.

# TRANSCRIPTIE [Bovenaan, gecentreerd:] HG. [Bovenaan, handgeschreven in blauw:] extra [Links boven:] 27/25/2 M. [Rechts boven:] 26 Maart 1941. [Rechts midden:] den Heer H. Waterman, Jodenbreestraat 62 hs, Amsterdam-Centrum. Wijk 2. [Links midden:] Ten Katestraat. [Centraal:] vrijstelling betaling marktgeld Ten Katestraat. [Rechts onder het midden:] Ten Katestraat 23 Februari 1941 [Centra...