Dienstbrief / Circulaire. 10 september 1940. Ir. E. de Kruijff (Hoofd van het Gemeentelijk Materialenbureau). Gemeentelijk Materialenbureau
Oudezijds Achterburgwal 213 Amsterdam (Centrum)

Telefoon 43321, 43130
Toestellen 483, 568, 569, 576

Aan: Heeren Hoofden van Diensten en Bedrijven.

Verzoeke bij beantwoording datum en nummer van dezen brief te vermelden

No. 13/22 G.M.B.
Amsterdam, 10 SEP. 1940

Bijlagen:
[Stempel:] Nº 100/4/3 M. 1940 g/II
[Handgeschreven in zwart:] m v d Veer [?]
[Stempel in rood:] Spoed

Bij besluit van Burgemeester en Wethouders d.d. 10 September l.l. zijn geblokkeerd de hoeveelheden harde zeep, welke de Gemeentelijke Diensten en Bedrijven eventueel in voorraad hebben.
Deze maatregel geldt dus voor toiletzeep, huishoudzeep en zeep in poedervorm.
Een soortgelijke maatregel werd, zooals U bekend is, reeds getroffen voor zachte zeep, benzine en petroleum.
Van heden af mag dus alleen zeep uit de bij Uw Dienst of Bedrijf in voorraad zijnde harde zeepsoorten betrokken worden, indien mijn Bureau daartoe machtiging verleent.
Gaarne ontvang ik omgaand opgave in K.G. van de hoeveelheden toiletzeep, huishoudzeep en zeep in poedervorm, welke heden bij Uw Dienst of Bedrijf aanwezig zijn.

H.D.
[Paraaf]

Het Hoofd van het Gemeentelijk Materialenbureau,
[Handtekening:] P. de Kruijff
(Ir. E. de Kruijff.)

[Handgeschreven notitie onderaan:]
14 stukjes Sunlight. - Vischmarkt.
41 " toiletzeep - Hoofdkantoor
7 " " - Centrale Markt

[Linksonder in de marge:] 1000-8-'40 Dit document is een officiële mededeling van de gemeente Amsterdam betreffende de distributie en rantsoenering van schaarse goederen aan het begin van de Duitse bezetting.

• Administratieve controle: Het Gemeentelijk Materialenbureau fungeerde als centraal orgaan dat toezicht hield op het verbruik van schaarse middelen binnen de gemeentelijke organisatie. Door voorraden te "blokkeren", nam de centrale overheid (in dit geval de gemeente op last van B&W) de regie over van individuele diensten.
• Schaarste en distributie: De brief noemt expliciet dat harde zeep (toiletzeep, huishoudzeep, poeder) nu onder hetzelfde regime valt als eerdere beperkingen op zachte zeep, benzine en petroleum. Dit getuigt van de snel verslechterende bevoorradingssituatie in Nederland in de herfst van 1940.
• Handgeschreven toevoegingen: De notities onderaan de brief lijken een snelle inventarisatie van de voorraad op specifieke locaties (Vischmarkt, Hoofdkantoor, Centrale Markt). Opvallend is dat men hier telt in "stukjes", terwijl de brief vraagt om een opgave in kilogrammen (K.G.). De datum, 10 september 1940, plaatst dit document precies vier maanden na de Duitse inval. Hoewel de fysieke oorlogsvoering in Nederland voorbij was, begon de economische oorlogsvoering en de "bezettingseconomie" vorm te krijgen.

Producten zoals zeep waren afhankelijk van de import van vetten en oliën, die door de Britse blokkade en Duitse opeisingen vrijwel direct schaars werden. De oprichting en strikte werkwijze van bureaus zoals het Materialenbureau waren noodzakelijk om te voorkomen dat gemeentelijke diensten (zoals reiniging of markten) zonder essentiële middelen kwamen te zitten, of dat er onnodige verspilling optrad. Het stempel "Spoed" en de eis voor "omgaande opgave" benadrukken de urgentie waarmee de bezettingsautoriteiten en het daaruit voortvloeiende Nederlandse bestuur de grip op de grondstoffenvoorraad probeerden te verstevigen.