Proces-verbaal van aanhouding en verhoor. (Linkerkolom)
PRO JUSTITIA.
Marktwezen No. 77/33/4/17.
POLITIE TE AMSTERDAM.
2e Sectie, 2e Afdeeling.
No.

Aanhouding van PETRUS JOHANNES KOEKENBIER Jr., oud 30 jaar, aardappelverwerker, wonende John Franklinstraat 30 I te Amsterdam-West en van ANTOON VAN DER BILT, oud 25 jaar, aardappelverwerker, wonende Bestevaerstraat 174 I te Amsterdam-West, verdacht van verduistering van 9 zakken aardappelen (vier en een halve hectoliter) ten nadeele van het Wilhelmina-Gasthuis te Amsterdam, gepleegd op 6 Augustus 1941.

(Rechterkolom)
PROCES-VERBAAL.

Op Zaterdag 9 Augustus 1900 een en veertig kwam my, ondergetekende, BAREND FELTHUIS, ambtenaar bij het Marktwezen te Amsterdam, tevens onbezoldigd veldwachter dezer Gemeente, dienstdoende op de Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat alhier, ter oore, dat een zekere KOEKENBIER, die als personeel werkzaam zou zijn by de "Amsterdamsche Combinatie" van Aardappelengrossiers, zich op 6 Augustus 1941 schuldig zou hebben gemaakt aan verduistering van negen zak aardappelen (vier en een halve hecto-liter), ten nadeele van het Wilhelmina-Gasthuis, alwaar hy op 6 Augustus 1941 60 hl. had moeten bezorgen. In verband hiermede heb ik, verbalisant, een onderzoek ingesteld en hoorde daartoe op Zaterdag 9 Augustus 1941, des voormiddags omstreeks 9.30 uur een my bekend persoon, die my desgevraagd opgaf te zyn genaamd: JACOB BOORSMA, oud 50 jaar, aangeslotene by de genoemde grossiers-combinatie, wonende 1e Jan van der Heydenstraat 14 huis te Amsterdam-Zuid, die my als volgt verklaarde:

"Op Woensdag 6 Augustus 1941 heb ik aan een knecht van onze grossierscombinatie, P.J. Koekenbier Jr., opdracht gegeven om per vrachtauto zestig hectoliter aardappelen (120 zak) te bezorgen aan het Wilhelmina-Gasthuis te Amsterdam, ten behoeve van deze inrichting. Ik heb hem hierby een ontvangstbewys voor aardappelen van den Centralen Dienst van Levensmiddelen- en Voedselvoorziening, genummerd 4328, medegegeven, op welk ontvangstbewys het aantal te leveren hecto-liter aardappelen vermeld stond. Tevens heb ik Koekenbier medegegeven de knechts van de grossierscombinatie, respectievelyk genaamd Willem van Wyland en Antoon van der Bilt. Nadat Koekenbier Jr. op de namiddag van den zesden Augustus de besproken party aardappelen had bezorgd, heb ik van hem het besproken ontvangstbewys teruggekregen, thans echter geteekend door iemand van het Wilhelmina-Gasthuis, ten bewyze dat de 60 hectoliter inderdaad zyn ontvangen. Het bedoelde ontvangstbewys heb ik nog in myn bezit, doch stel ik U hierby ter hand." (Ik, verbalisant, neem van Van Boorsma een ontvangstbewys, genummerd 4328, in ontvangst, welk bewys is gedateerd van 6 Augustus 1941, geteekend met C. Beukers en waaruit blykt, dat 60 hectoliter op dien datum zyn geleverd aan het Wilhelmina-Gasthuis, welk bewys ik in beslag heb genomen.

Hierna hoorde ik, verbalisant, op het terrein van de Centrale Markt, WILLEM VAN WYLAND, oud 16 jaar, personeel van de Combinatie van Aardappelengrossiers, wonende Warmondstraat 136 te Amsterdam-West, van wien ik inmiddels had vernomen, dat hy van het hierboven genoemde geval mededeeling zou hebben gedaan aan zyn vader, die eveneens als aardappelengrossier by de genoemde Combinatie is aangesloten. Deze Van Wyland verklaarde my als volgt:

"Op Woensdag 6 Augustus 1941 kreeg ik Van Boorsma opdracht om met Piet Koekenbier mee te gaan naar het Wilhelmina-Gasthuis, alwaar wy 60 hectoliter aardappelen moesten bezorgen. Buiten my moest ook Antoon van der Bilt mede. Toen wy op de Centrale Markt des namiddags omstreeks 2 uur de bedoelde party aardappelen op een vrachtauto geladen hadden, begaven wy ons daarmede naar bedoeld ziekenhuis. Toen wy daar eenmaal met het lossen bezig waren (de zakken aardappelen werden daar door ons leeggestort) zei van der Bilt, die by my op de vrachtauto stond, dat er 9 zakken aardappelen op de vrachtauto moesten blyven staan. Daar ik echter wist, dat de geheele party, welke zich op de vrachtauto bevond, voor het Wilhelmina-Gasthuis bestemd was, kwam deze mededeeling van Van der Bilt my wel verdacht voor. Ik wist echter niet, wat ik in de gegeven omstandigheden doen moest en heb de zaak voorloopig maar op zyn beloop gelaten. Nadat wy dan de party aardappelen, met uitzondering van de 9 zakken aardappelen, hadden gelost, hebben wy ons met de vrachtauto begeven naar perceel Frederik Hendrikstraat 60 huis alhier. In dit huis woont de vader van Piet Koekenbier, die op het moment, dat wy daar kwamen, blykbaar niet thuis was. Koekenbier verzocht toen aan de bewoonster van * Juridische context: Het betreft een strafrechtelijk onderzoek naar verduistering. De term "Pro Justitia" geeft aan dat het document is opgesteld voor de rechtsbedeling. Het bewijsstuk (ontvangstbewijs 4328) speelt een centrale rol; hoewel er getekend is voor 60 hectoliter, werd er fysiek minder geleverd.
* Modus Operandi: De verdachten (Koekenbier Jr. en Van der Bilt) hebben tijdens het lossen bij het ziekenhuis bewust 9 zakken achtergehouden op de vrachtwagen. Deze werden vervolgens naar het privéadres van de vader van Koekenbier vervoerd.
* Getuigenverklaring: De 16-jarige Willem van Wyland fungeert als kroongetuige. Zijn verklaring legt de directe link tussen de verdachte handeling op de vrachtwagen en de bestemming van de verduisterde goederen.
* Terminologie: Er wordt gebruikgemaakt van oude inhoudsmaten (hectoliters) en specifieke functies zoals "onbezoldigd veldwachter". De spelling is conform de vroege 20e eeuw (bijv. "nadeele", "party", "blykt"). Dit document stamt uit augustus 1941, tijdens de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. In deze periode was er sprake van toenemende schaarste en een streng distributiesysteem via de Centrale Dienst voor de Voedselvoorziening.

Aardappelen waren een cruciaal volksvoedsel. Verduistering van goederen die bestemd waren voor een publieke instelling zoals het Wilhelmina-Gasthuis (het huidige AMC/locatie West) werd in oorlogstijd extra zwaar opgenomen. De "Centrale Markt" aan de Jan van Galenstraat (het huidige Food Center Amsterdam) was het logistieke hart van de voedseldistributie in de stad. Het feit dat er 4,5 hectoliter (ongeveer 315-360 kg) werd ontvreemd, was een aanzienlijke diefstal gezien de rantsoenering van die tijd. C. Beukers P.J. Koekenbier Marktwezen Politie