P.J. Koekenbier

Getypte aangifte van diefstal (proces-verbaal excerpt).

* **Taalgebruik:** Het document is opgesteld in het ambtelijk Nederlands van de jaren '30 (bijv. "myn", "pakhuis", "voormiddags", "teeken"). * **Inhoud:** Het betreft een verslag van een diefstal door list. De verdachte, Karel Kreyt, kocht legaal één mud "poters" (pootaardappelen), maar had volgens een getuige (Koekenbier) daarvóór al stiekem een mud "bonte aardappelen" op zijn bakfiets geladen zonder te betalen. * **Schade:** De totale schade bedroeg Fl. 3,40 (3 gulden voor de aardappelen en 10 cent voor de twee zakken). * **Procedure:** De aangever verzoekt de marktmeester om de verdachte aan te houden bij het verlaten van het terrein. Dit duidt op een snelle actie direct na de ontdekking.

Afschrift van een proces-verbaal/aangifte van diefstal.

* **De feiten:** De aangifte betreft de diefstal van één 'mud' (een oude inhoudsmaat, hier gespecificeerd als twee zakken) 'bonte aardappelen'. De verdachte, een klant van de aangever, heeft deze zakken voor de officiële opening van de handelsdag heimelijk van de loswal gepakt en verstopt onder een zeil. Later die ochtend kocht hij legaal andere aardappelen ('poters') om zijn aanwezigheid te legitimeren, maar werd ontmaskerd door een oplettende buurman (getuige Koekenbier). * **Terminologie:** * *Poter:* Pootaardappel, bedoeld om te planten. * *Bonte aardappelen:* Een destijds gangbare benaming voor bepaalde gevlekte of tweekleurige aardappelrassen. * *Mud:* Hoewel het metrieke stelsel toen al lang was ingevoerd, bleef de term 'mud' in de aardappelhandel hardnekkig in gebruik voor een gewicht van ca. 70 kilo (verdeeld over twee zakken). * *Onbezoldigd veldwachter:* Een ambtenaar met politiebevoegdheden die niet direct door de politie maar door de gemeente of een specifieke dienst (zoals het Marktwezen) werd betaald voor deze nevenfunctie. * **Juridische waarde:** De schade wordt nauwkeurig berekend op drie gulden en veertig cent (inclusief de waarde van de zakken zelf), wat in 1939 een aanzienlijk bedrag was voor een kleine handelaar.

Officieel rapport / ambtelijk schrijven.

* **Inhoud:** Het rapport betreft een screening van de 21-jarige M. Koekenbier, die een officiële erkenning als kleinhandelaar in groenten en fruit aanvraagt. De marktopzichter verifieert de arbeidsgeschiedenis van de aanvrager: hij werkte eerst bij zijn broers (aardappelgrossiers) en sinds 1935 in de zaak van zijn vader, P.J. Koekenbier, aan de M.H. Trompstraat 36 te Amsterdam. * **Bewijsvoering:** Als cruciaal bewijs voor zijn beroepservaring wordt de "kooperspersoneelskaart" genoemd, die hij al vier jaar onafgebroken gebruikt. De ambtenaar bevestigt dat de aanvrager de vragen van de toezichthoudende instantie (de Nederl. Groenten- en Fruitcentrale) naar waarheid lijkt te hebben ingevuld. * **Procesgang:** Het document is opgesteld op 17 januari 1939 door een marktopzichter voor de Bedrijfschef van het Marktwezen. Op 23 januari is het verzoek geaccordeerd en klaargemaakt voor verzending naar Den Haag voor verdere afhandeling.

Dienstverslag / Rapportage van het Marktwezen Amsterdam.

* **Inhoud:** Het document is een formeel rapport van een controleur van het Amsterdamse Marktwezen betreffende de aanvraag van J. Nibbering om erkend te worden als zelfstandig handelaar in groenten en fruit. De controleur heeft de achtergrond van de aanvrager geverifieerd bij diens voormalige werkgever, P.J. Koekenbier. * **Taalgebruik:** Het document bevat enkele typfouten ("kelinhandelaar", "militairenn", "Nibberig" in plaats van "Nibbering"), wat duidt op een haastig getypt administratief verslag. * **Bureaucratisch proces:** De handgeschreven kanttekeningen tonen de interne besluitvorming. Terwijl de controleur het verzoek lijkt te ondersteunen, zet een superieur (rechtsonder) vraagtekens bij het bewijslast: een mondelinge verklaring van de oud-werkgever wordt niet direct als afdoende administratief bewijs beschouwd.

Officiële brief van de Gemeente Amsterdam.

Dit document is een formele aanzegging van de Dienst van het Marktwezen in Amsterdam aan een burger, de heer P.J. Koekenbier. De kern van de brief is het voornemen om de heer Koekenbier van de sollicitantenlijst voor de markt op het Mosplein (Amsterdam-Noord) te schrappen. De juridische grondslag hiervoor is artikel 10 van het toenmalige 'Reglement op de Markten'. De reden is 'niet-reglementair gebruik': de geadresseerde maakte onvoldoende gebruik van zijn 'voorkeurskaart'. In het marktwezen gaf zo’n kaart bepaalde rechten of prioriteit bij het innemen van een standplaats. Het niet gebruiken ervan werd gezien als een reden om de inschrijving te beëindigen, vermoedelijk om de lijst op te schonen voor actieve gegadigden. Er is nog geen sprake van een definitief besluit; de geadresseerde krijgt de gelegenheid voor een hoorgesprek ('horen') bij de Inspecteur op 1 mei 1940 om zijn kant van het verhaal toe te lichten.

Doorslag van een getypte brief (officieel schrijven).

* **Inhoud:** De brief is een officiële berisping en strafoplegging. De heer Koekenbier wordt beschuldigd van de verduistering van negen zakken aardappelen op de Centrale Markt in Amsterdam. * **Sanctie:** De directe consequentie is een ontzegging van de toegang tot de markt voor een periode van veertien dagen. Daarnaast wordt de zaak geëscaleerd naar de Regeringscommissaris voor een mogelijke permanente of langdurige uitsluiting. * **Taalgebruik:** Het document hanteert een formele, ambtelijke stijl met de destijds gebruikelijke spelling (zoals "namelyk", "tyd", "terwyl" en "den"). * **Administratieve sporen:** De aantekening "Verzonden 14/8" duidt erop dat de brief twee dagen na de datering daadwerkelijk is verstuurd. De naam "W. Braun" verwijst vermoedelijk naar de behandelend ambtenaar of de secretaris van de directeur.

Getypte brief (doorslag) op grijs papier.

De brief is een formele kennisgeving van een tuchtrechtelijke maatregel. De heer Koekenbier Jr. wordt beschuldigd van de verduistering van negen zakken aardappelen op de Centrale Markt. Als gevolg hiervan krijgt hij een toegangsverbod voor de markt van twee weken (13 t/m 26 augustus 1941). De directeur van de markt voert deze straf uit op basis van het vigerende reglement (artikel 35, lid 1). Er wordt tevens gedreigd met een permanente of langdurige uitsluiting, waarover de Regeringscommissaris moet beslissen. De taal is ambtelijk en de spelling is vooroorlogs ("My", "namelyk", "langeren").

Proces-verbaal van aanhouding en verhoor.

* **Juridische context:** Het betreft een strafrechtelijk onderzoek naar verduistering. De term "Pro Justitia" geeft aan dat het document is opgesteld voor de rechtsbedeling. Het bewijsstuk (ontvangstbewijs 4328) speelt een centrale rol; hoewel er getekend is voor 60 hectoliter, werd er fysiek minder geleverd. * **Modus Operandi:** De verdachten (Koekenbier Jr. en Van der Bilt) hebben tijdens het lossen bij het ziekenhuis bewust 9 zakken achtergehouden op de vrachtwagen. Deze werden vervolgens naar het privéadres van de vader van Koekenbier vervoerd. * **Getuigenverklaring:** De 16-jarige Willem van Wyland fungeert als kroongetuige. Zijn verklaring legt de directe link tussen de verdachte handeling op de vrachtwagen en de bestemming van de verduisterde goederen. * **Terminologie:** Er wordt gebruikgemaakt van oude inhoudsmaten (hectoliters) en specifieke functies zoals "onbezoldigd veldwachter". De spelling is conform de vroege 20e eeuw (bijv. "nadeele", "party", "blykt").

Ambtsbericht / Adviesbrief.

* **Inhoud:** De brief is een negatief advies op een verzoek om gratie of strafvermindering voor P.J. Koekenbier Jr. De man is voor onbepaalde tijd verbannen van de Centrale Markt in Amsterdam wegens de diefstal ("verduistering") van aardappelen. * **Argumentatie voor gratie:** De familie en de werkgever (V.B.N.A.) wijzen op de precaire financiële situatie van het gezin (een inkomen van 30 gulden per week, vijf kinderen en een zesde op komst). De werkgever is bereid hem weer aan te nemen als het marktverbod wordt opgeheven. * **Argumentatie tegen gratie:** De opsteller van de brief (waarschijnlijk de directeur van de markt of een politiefunctionaris) stelt dat een precedent gecreëerd zou worden voor medeplichtigen (A. v.d. Bilt). Bovendien vindt hij dat er een afschrikwekkend voorbeeld gesteld moet worden vanwege de vele diefstallen die in die periode plaatsvonden op de markt. * **Taalgebruik:** Formeel ambtelijk taalgebruik, kenmerkend voor de vroege jaren '40 (bijv. "den treurigen toestand", "in wier loondienst", "delinquent").

Document

* **Kernboodschap:** De burgemeester wijst een verzoek (waarschijnlijk een bezwaarschrift of gratieverzoek) van de heer G.J.G. Koekenbier af. Een straf die is opgelegd aan diens broer, P.J. Koekenbier Jr., voor een vergrijp op 6 augustus 1941, blijft gehandhaafd. * **Vormfouten:** In de tekst staat de typefout "bfoeder" in plaats van "broeder". * **Functionarissen:** De brief is opgesteld uit naam van Edward Voûte, die tijdens de Duitse bezetting de door de nazi's benoemde burgemeester van Amsterdam was. Hij wordt ondertekend door de gemeentesecretaris J.F. Franken. * **Referentie:** De handgeschreven aantekening "Marktw" duidt er waarschijnlijk op dat de zaak betrekking had op de afdeling Marktwezen. Gezien de familie-achtergrond van de geadresseerde (de naam Koekenbier is historisch verbonden aan de Amsterdamse markthandel), ging de straf mogelijk over een overtreding van marktvoorschriften of distributiewetten.

Handgeschreven brief met ambtelijke kanttekeningen en een concept-antwoord.

* **Inhoud:** P.J. Koekenbier verzoekt om teruggave van zijn marktkaart (zijn vergunning om handel te drijven op de markt). Hij geeft aan dat de kaart bijna twee jaar geleden is ingenomen en dat hij inmiddels zijn straf heeft uitgezeten. Hij benadrukt dat hij een gezin met zes kinderen te onderhouden heeft. * **Taalgebruik:** De brief is geschreven in een eenvoudig, lichtelijk onbeholpen Nederlands ("verzoekschrift tot uw komen", "uw toesteming in zult geven"). Dit wijst op een schrijver met een beperkte formele opleiding die tracht de autoriteiten op gepaste wijze aan te spreken. * **Ambtelijke houding:** De handgeschreven notities in de kantlijn ("oude stakker", "bijvanger") tonen een informele, wellicht wat neerbuigende houding van de behandelend ambtenaar. De term "bijvanger" was in de markthandel een term voor iemand die geen eigen vaste plek had maar mocht staan als er plekken vrijkwamen. * **Besluitvorming:** Ondanks de persoonlijke smeekbede en de zorg voor zes kinderen, is de ambtelijke reactie onderaan onverbiddelijk: er is "geen aanleiding" om de straf (het intrekken van de marktkaart) te wijzigen.

Getypte brief (doorslag of kopie voor archief).

De brief is een korte, zakelijke afwijzing van een verzoek om strafvermindering of herziening. De heer Koekenbier had op 1 juni 1943 ("1 dezer") een brief gestuurd, waarschijnlijk een bezwaarschrift of een gratieverzoek, betreffende een straf die hem door de Burgemeester was opgelegd. De "Directeur" (mogelijk van een afdeling als de Gemeentepolitie of een administratieve dienst) ziet geen reden om een wijziging van deze straf aan de Burgemeester voor te stellen. De toon is afstandelijk en bureaucratisch.

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Ambtsbericht / Adviesbrief. * **Datum:** 30 augustus 1941. * **Referentienummer:** VD/HG. 77/39/8 M. * **Betreft:** Strafmaatregel tegen P.J. Koekenbier Jr. wegens verduistering op de Centrale Markt. * **Adressant:** De Wethouder voor de Levensmiddelen te Amsterdam. * **Kenmerken:** Getypte brief op doorslagpapier met handgeschreven kanttekeningen ...

# DOCUMENT INFO * **Type document:** Getypte brief (doorslag) op grijs papier. * **Datum:** 12 augustus 1941. * **Afzender:** De Directeur (van de Centrale Markt te Amsterdam). * **Geadresseerde:** den Heer P.J. Koekenbier Jr., John Franklinstraat 30, Amsterdam-West. * **Kenmerk:** 77/39/2 M. * **Bijzonderheden:** Handgeschreven notitie "later" bovenaan in blauw potlood/inkt.

**Gelet op zijn besluit d.d.4 September 1941 No.53/17 L.M.1943** **waarbij P.J.Koekenbier Jr.wegens diefstal van aardappelen is ge-** **straft met ontneming van het recht van toegang tot de Centrale** **Markt voor onbepaalden tijd;** **B e s l u i t :** **P.J.Koekenbier Jr.voornoemd met ingang van 1 Augustus 1943 wederom** **tot de Centrale Markt toe te laten, onder bepaling, dat, indien** **hij ...

# TRANSCRIPTIE (Rechtsboven, handgeschreven): *U.T. Broese* [?] (Midden boven, handgeschreven): *Verzonden 15/8* (Rechtsboven, getypt): D/G. 77/39/5 M 1 14 Augustus 1941. Straf personeel aardappel- grossiers P.J. Koekenbier Jr. en A.v.d. Bilt. den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, <u>A l h i e r.</u> In bijlage dezes heb ik de eer U over te leggen een op 10 Augustus jl. door den contrôle...

# TRANSCRIPTIE *later* [handgeschreven] den Heer P.J. Koekenbier Jr., John Franklinstraat 30, Amsterdam-West. Wyk 26A. 77/39/2 M 12 Augustus 1941. My is gerapporteerd, dat U zich op Woensdag 6 Augustus jl. heeft schuldig gemaakt aan verduistering van negen zak aardappelen. In verband met dit feit bericht ik U, dat ik U, inge-...