Officiële brief van de Gemeente Amsterdam. 22 mei 1942. De Wethouder voor de Levensmiddelen, Wasch- en Schoonmaak- Bad- en Zweminrichtingen. Den Directeur van het Marktwezen, Jan van Galenstraat 14, Amsterdam. Gemeente Amsterdam
Raadhuis, O.Z. Voorburgwal

Telefoon 43130, 43321

Men wordt verzocht, bij het antwoord
nauwkeurig den datum, het nummer en
de afdeeling van dezen brief te vermelden

Aan den Directeur van het Marktwezen,
Jan van Galenstraat 14
A M S T E R D A M

Afd. L.M. No. 481 Bijlagen Uw brief: Datum: 22 Mei 1942

Onderwerp:

Heden verscheen bij mij kameraad Looyen Jr., die mij het volgende mededeelde:

De toewijzing visch voor zijn vader, die reeds jaren in de visch handelt onder de firmanaam Zwaan, is door den heer Sieburg thans ingehouden onder het motief "dat zijn vader slechts twee jaar in de N.S.B. was en dat slechts die N.S.B.ers geholpen moesten worden, die vóór den oorlog broodroof hadden". Wel kon zijn vader in aanmerking komen voor een enkelvoudige toewijzing, doch dit heeft hij geweigerd.

Looyen vestigde er nog de aandacht op dat zijn vader tot Hemelvaartsdag altijd een dubbele toewijzing heeft gehad. Daartegenover staat dat zijn broer, die vroeger knecht was in de zaak van zijn vader nog steeds een dubbele toewijzing krijgt; dit zou ook het geval zijn met den joodschen man, Japie Dots.

Ik verzoek U een onderzoek naar bovenstaande gegevens te willen instellen en mij het resultaat hiervan zoo spoedig mogelijk te willen mededeelen.

De Wethouder
voor de Levensmiddelen, Wasch- en Schoonmaak-
Bad- en Zweminrichtingen,

[Handtekening] Deze brief is een illustratief voorbeeld van de bureaucratische werkelijkheid in bezet Nederland, waarbij ideologische motieven en persoonlijke vetes doordrongen in de dagelijkse distributie van goederen.

1. Terminologie: Het gebruik van het woord "kameraad" voor de heer Looyen Jr. geeft direct aan dat de betrokkene lid was van de NSB (Nationaal-Socialistische Beweging). De wethouder die de brief schrijft, behoort tot hetzelfde politieke kamp.
2. Broodroof: In de tekst wordt verwezen naar de term "broodroof". Dit was een veelgebruikt propaganda-argument van de NSB, waarbij geclaimd werd dat leden vóór de oorlog door hun politieke overtuiging hun baan of klandizie waren kwijtgeraakt. Hier wordt dit argument gebruikt door een ambtenaar (Sieburg) om de hoogte van een vis-toewijzing te bepalen.
3. Antisemitisme: De klacht eindigt met een beschuldiging dat een "joodschen man, Japie Dots" nog een dubbele toewijzing krijgt. Dit is een klassiek voorbeeld van 'verklikking' of het aanwakkeren van afgunst om de autoriteiten aan te zetten tot repressieve maatregelen tegen Joodse burgers.
4. Conflict: Het document toont een intern conflict binnen de nationaalsocialistische gelederen over de verdeling van schaarse middelen (vis) en wie de 'meest trouwe' of 'meest gedupeerde' aanhanger is. In mei 1942 was de nazificatie van het Nederlandse ambtenarenapparaat in volle gang. Na het ontslag van de democratische gemeenteraad in 1941 werd Amsterdam bestuurd door een regeringscommissaris (burgemeester Edward Voûte) en door de NSB aangestelde wethouders.

De voedselsituatie werd gaandeweg nijpender door de export naar Duitsland, waardoor distributie-toewijzingen van levensbelang waren voor winkeliers. Tegelijkertijd werden de anti-Joodse maatregelen steeds strenger; in deze specifieke maand (mei 1942) werd de Jodenster ingevoerd. De vermelding van Japie Dots in deze brief is sinister: dergelijke meldingen leidden in de praktijk vaak tot de intrekking van vergunningen en uiteindelijk tot deportatie. Uit historisch onderzoek blijkt dat Jacob "Japie" Dots, een visverkoper op de markt, inderdaad het slachtoffer is geworden van de Holocaust; hij werd in 1943 in Sobibor vermoord.