Handgeschreven ambtelijke notitie of memo op een klein vel papier. 23 augustus 1942. S. v. p. vrijstellen van
betaling marktgeld
Gaaspstraat vanaf
23 aug '42.

geen inkom

Smit

[In rood potlood:] 103/166/2 Het document is een kort, zakelijk verzoek om een betalingsvrijstelling voor het zogenaamde "marktgeld". Dit was een belasting of staangeld die marktkooplieden of bewoners moesten betalen voor het gebruik van de openbare ruimte voor handelsdoeleinden. De reden voor de vrijstelling wordt kort en krachtig vermeld: "geen inkom" (geen inkomen), wat duidt op bittere armoede bij de betreffende persoon. Het handschrift is een typisch Nederlands administratief handschrift uit de eerste helft van de 20e eeuw. De handtekening "Smit" behoort waarschijnlijk toe aan een controlerend ambtenaar van de marktwezen-afdeling of sociale dienst. De historische context van dit briefje is zeer beladen. De datum, 23 augustus 1942, valt midden in de Duitse bezetting van Nederland. In de zomer van 1942 waren de grootschalige deportaties van de Joodse bevolking uit Amsterdam naar de vernietigingskampen net begonnen. De Gaaspstraat ligt in de Rivierenbuurt, een wijk die destijds een zeer grote Joodse populatie kende.

Joodse marktkooplieden werden door de bezetter stelselmatig uit hun beroep gedreven of mochten alleen nog op aangewezen 'Joodse markten' staan, waardoor hun inkomsten volledig opdroogden. Dit documentje is een klein maar veelzeggend radertje in de bureaucratische machine van die tijd: het toont aan dat terwijl de gruwelen van de Holocaust plaatsvonden, de stedelijke administratie gewoon doorging met het verwerken van vrijstellingsverzoeken voor kleine bedragen wegens gebrek aan inkomsten. Gemeente Amsterdam Marktwezen