Departement van Landbouw en Visscherij, Rijksbureau voor de Voedselvoorziening in Oorlogstijd. No. 2a/29/1 (doorgehaald) M. 1943/26 Afschrift No 849 L.M. 1943
Departement van Landbouw en Visscherij 2117/12
Rijksbureau voor de Voedselvoorziening Aan
in Oorlogstijd. Geadresseerde.
Benoordenhoutscheweg 46, 's-Gravenhage.
Afd.A.Z. No.17490. 's-Gravenhage, 7 October 1943.
Betreffende: Aardappelvoorziening
Bijlagen: div.

Zooals U bekend is, wordt de aardappelvoorziening van ons land verzorgd door de V.B.N.A., een apparaat van den handel, dat werkt onder toezicht van het Bedrijfschap voor Aardappelen.
Ondanks de groote moeilijkheden, welke zich in de achter ons liggende oorlogsjaren hebben voorgedaan, zijn genoemde instanties er tot nu toe in het algemeen in geslaagd, de aardappelvoorziening te verzorgen zonder dat een beroep op de gemeentebesturen om medewerking noodzakelijk was. Nu echter de moeilijkheden zich voortdurend toespitsen, is het niet onmogelijk, dat binnenkort, in het bijzonder, wanneer met de bevoorrading voor den winter moet worden begonnen, een zoodanig beroep noodzakelijk wordt.
Gezien het groote belang van een goed functionneerende aardappelvoorziening, meen ik bij voorbaat te mogen aannemen, dat, indien U om medewerking verzocht wordt, deze zonder meer verleend zal worden.
Op het programma staat een algemeene bevoorrading, met een hoeveelheid voor vier tot vijf weken, in eenige grootere plaatsen voor zeven tot negen weken, terwijl het in de bedoeling ligt, daarnaast evenals vorige jaren, de consumenten wederom in de gelegenheid te stellen, zich van een eigen wintervoorraad voor waarschijnlijk acht weken te voorzien.
Om dezen opzet te doen slagen, moeten alle krachten worden ingespannen en dan nog is het de vraag, of hij gelukt. Veel hangt n.l. af van de vraag, of het transportapparaat een zoo groote bevoorrading mogelijk zal maken. In ieder geval zullen alle hiertoe aanwezige mogelijkheden aangewend worden.
Het onderdeel der verzorging, waarop Uw aandacht wordt gevestigd, is dat, hetwelk betrekking heeft op de werkzaamheden in de steden, en wel in het bijzonder op de moeilijkheden, die zich op de hieronder genoemde punten kunnen voordoen en voor de oplossing waarvan wellicht in de naaste toekomst een beroep op U nodig zal zijn.

a. Opslagruimte.
De V.B.N.A. is reeds eenigen tijd bezig, voor den voorgenomen winteropslag in de diverse plaatsen naar voor aardappelen geschikte opslagruimten te zoeken, waarin zij reeds grootendeels is geslaagd. Het komt echter hier en daar voor, dat opslagplaatsen, welke voor aardappelopslag geschikt zijn, niet zonder meer beschikbaar worden gesteld, omdat zij voor andere, dikwijls minder belangrijke doeleinden in gebruik zijn. Het is U wellicht mogelijk, door gebruikmaking van Uwe bevoegdheden en Uwe invloed ter plaatse dergelijke panden tegen een redelijken prijs ter beschikking van de V.B.N.A. te doen stellen.
Voor zoover er niet voldoende pakhuizen voor opslag beschikbaar zijn, zullen de aardappelen ingekuild moeten worden, waarvoor terreinen noodig zijn, welke zich voor het inkuilen van aardappelen leenen en zoo mogelijk geschikt ten opzichte van spoor en/of vaarwater gelegen zijn. Indien het niet anders kan, zullen hiervoor parken en plantsoenen gebruikt moeten worden.

b. Transportmateriaal.
Het momenteel door de V.B.N.A. en den kleinhandel gebruikte transportmateriaal is voor de gewone voorziening nog voldoende. Het is echter in aantal en vooral in capaciteit langzamerhand zoo geslonken, dat het zeer de vraag is, of het voor de verwerking van den grooten aanvoer ten behoeve van de wintervoorziening toereikend is. Aanvulling zal dan noodzakelijk zijn, welke is te bereiken door vordering van auto's en/of paarden en wagens van particulieren en ter beschikkingstelling van gemeentelijk transportmateriaal (b.v. van gemeentereiniging). Dit document is een officiële brief van het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening in Oorlogstijd, gedateerd oktober 1943. De tekst is geschreven in de destijds gangbare formele spelling (zoals "zooals", "den", "grootere").

De kern van het schrijven is een waarschuwing aan lokale autoriteiten dat de aardappelvoorziening voor de komende winter (1943-1944) ernstig in gevaar komt. De belangrijkste knelpunten zijn:
1. Gebrek aan opslagruimte: De V.B.N.A. (Vereniging van Belanghebbenden bij de Nederlandse Aardappelhandel) heeft moeite geschikte panden te vinden. Er wordt geopperd om desnoods parken en plantsoenen te gebruiken voor het 'inkuilen' (ondergronds bewaren) van aardappelen.
2. Logistieke problemen: Er is een tekort aan transportmiddelen. De brief suggereert de vordering van particuliere voertuigen en paarden, evenals de inzet van gemeentelijke voertuigen (bijv. vuilniswagens).

De toon is bureaucratisch maar dwingend, waarbij de ontvanger wordt aangespoord om "bevoegdheden en invloed" aan te wenden om medewerking af te dwingen. In oktober 1943 bevond Nederland zich in het vierde jaar van de Duitse bezetting. De voedseldistributie werd steeds problematischer door de systematische plundering van Nederlandse middelen door de bezetter.

Potatoes waren het basisvoedsel bij uitstek voor de Nederlandse bevolking tijdens de oorlog. De schaarste aan transportmateriaal, waar de brief naar verwijst, werd veroorzaakt door het feit dat de Wehrmacht op grote schaal vrachtwagens, brandstof en paarden vorderde voor het oorlogsfront.

Dit document toont de voorboden van de logistieke ineenstorting die een jaar later zou leiden tot de Hongerwinter (1944-1945). Het idee om openbare parken te gebruiken voor aardappelopslag illustreert de toenemende wanhoop en de noodzaak om in stedelijke gebieden noodvoorraden aan te leggen voordat de winter inviel en het transport mogelijk volledig zou stilvallen.