Ambtsbericht / Intern rapport. 15 september 1943 (met aanvullende aantekening van 22 september 1943). J. H. de Grebber, Controleur bij het Marktwezen. Directeur van het Marktwezen, Amsterdam. MARKTWEZEN AMSTERDAM

No. 29/67 / M. 1943 17/9

R A P P O R T

Ondergeteekende, J. H. de Grebber, Controleur bij het Marktwezen, brengt het navolgende onder Uw aandacht.

Er zijn een aantal groentenhandelaren uitgesloten voor een groentetoewijzing. De reden daarvan is, dat zij niet het benoodigde aantal groentebonnen (151 stuks) van hun klanten hebben ontvangen. Zij komen dáárdoor niet in aanmerking voor een groente/fruit kaart.

Nu is het mij bekend, dat door sommige van deze groentenhandelaren wel groente en fruit wordt verkocht. In de Jordaan bijvoorbeeld, wordt heel veel fruit verkocht tegen zeer hooge prijzen.

Deze menschen zijn echter nog steeds in het bezit van een geldige toegangskaart voor de Centrale Markt. Zij kunnen dus (clandestien) hun groente en fruit op de Centrale Markt koopen.

X Om het geknoei op de Centrale Markt eenigszins tegen te gaan, lijkt het mij zeer wenschelijk, dat bedoelde groentenhandelaren en vanzelfsprekend hun personeel, hun toegangskaarten moeten inleveren. Op het Verdeelkantoor "AMSTERDAM" zijn de namen enz. van deze personen wellicht bekend.

Waarvan dit rapport te Amsterdam op 15 September 1943

De Controleur voornoemd,
[Signatuur: J.H. de Grebber]

Aan
Den Heer Directeur van het Marktwezen
A L H I E R .

[Handgeschreven aantekeningen onderaan het document:]

door Hr. Sieburgh
mondeling met
De Grebber behandeld.

De Grebber zal rapport uitbrengen om welke personen het betreft.

Ter lijst handelaren die geen kaarten meer ontvingen en verdeelbureau nagaan in hoeverre nog aanleiding tot CM toe te laten (vethuijs vrije handel op markten)

22-9-43 * Fysieke staat en kenmerken: Het betreft een getypt document op officieel papier van het Marktwezen Amsterdam. Er zijn diverse handgeschreven toevoegingen en een stempel met een volgnummer. Een opvallend handgeschreven kruisje (X) en een verticale streep markeren de paragraaf met het concrete beleidsvoorstel.
* Inhoudelijke kern: Controleur De Grebber rapporteert over fraude in de distributieketen. Handelaren die officieel geen voorraad meer mogen krijgen (omdat ze onvoldoende bonnen van klanten hebben ingezameld), hebben nog steeds toegangskaarten voor de Centrale Markt. Hierdoor kopen zij clandestien in en verkopen zij de waren op de zwarte markt (onder andere in de Jordaan) tegen woekerprijzen.
* Administratieve afhandeling: De handgeschreven notities tonen de opvolging door een zekere heer Sieburgh. Er is mondeling overleg geweest en er is opdracht gegeven om een lijst met specifieke namen op te stellen. Er wordt nagegaan of deze handelaren de toegang tot de Centrale Markt (afgekort als 'CM') ontzegd moet worden.
* Taalgebruik: Het document hanteert de toenmalige officiële spelling (zoals 'ondergeteekende', 'hooge', 'menschen') en typisch ambtelijke terminologie ('geknoei', 'clandestien'). * Oorlogstijd en Schaarste: In september 1943 bevond Nederland zich in het vierde jaar van de Duitse bezetting. Er heerste grote schaarste aan voedsel en vrijwel alle producten waren "op de bon".
* Het Distributiesysteem: De overheid probeerde de schaarste te beheersen via een streng bonnensysteem. Handelaren moesten bonnen van consumenten inleveren bij het Verdeelkantoor om nieuwe voorraad toegewezen te krijgen. Wie te weinig bonnen had (bijvoorbeeld door verlies of verkoop zonder bon), viel buiten het officiële systeem.
* De Zwarte Markt: Juist door de tekorten bloeide de clandestiene handel (zwarte markt). De Jordaan in Amsterdam stond in die tijd bekend als een centrum voor deze illegale handel, waarbij producten tegen veel hogere prijzen dan de vastgestelde maximumprijzen werden verkocht.
* Centrale Markt: De Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat was het hart van de Amsterdamse voedselvoorziening. Toegang was streng gereguleerd; het intrekken van de toegangskaart was voor een handelaar een zware sanctie die legale bedrijfsvoering onmogelijk maakte.