10 september 1943 [Getypte tekst]

MARKTWEZEN AMSTERDAM
No. 46c/59/1 M. 1943 30/10

ONDERWERP:
Het niet in den winkel verkoopen van een partij garnalen, welke toegewezen werd door den Gemeentelijken Vischafslag, aan P. Mooyer, wonende Haven 114 te Volendam.

__R_A_P_P_O_R_T__

In opdracht van den Heer Directeur van het Marktwezen, heb ik, J. H. de Grebber, Controleur bij het Marktwezen, een onderzoek ingesteld naar P. Mooyer, zaakhoudende Stadionweg no. 151 alhier. Naar aanleiding daarvan rapporteer ik het navolgende;

"Op Donderdag, 9 September 1943, kreeg Piet Mooyer, geboren 24 September 1900, wonende Haven 114 Volendam, van den Gemeentelijken Vischafslag een vischtoewijzing bestaande uit 3 bakken garnalen á 15 k.g. en 1 bak garnalen á 12 k.g. toegewezen. Deze garnalen waren bestemd voor den verkoop aan consumenten in zijn winkel, Stadionweg 151 alhier.

Mooyer voornoemd is echter met deze garnalen niet in zijn winkel verschenen. Ik rapporteur, heb mij van 9.30 - 14 uur in de onmiddellijke omgeving van bedoelden winkel opgehouden en ik heb niet gezien, dat Mooyer met zijn garnalen arriveerde. De winkel was gedurende dien tijd steeds voor het publiek gesloten geweest.

Daar Mooyer in Volendam woont en hij heden, 10 September 1943, niet op de Vischmarkt was, heb ik hem in deze niet kunnen hooren. Ik zal echter het onderzoek voortzetten.

Waarvan dit rapport te Amsterdam op 10 September 1943.

De Controleur voornoemd
[Handtekening: J.H. de Grebber]

Aan
Den Heer Directeur van het Marktwezen
ALHIER.

[Handgeschreven aantekeningen]

(Rechtsboven in rood potlood): 467

(Midden rechts in potlood):
Waar is rapport insp. hieromtrent?
(zo spoed. 4/10 43!)

(Midden in potlood):
Hoe is deze zaak afgewikkeld?
resp. in het kort rapporteren
23-9-43
Insp.

(Linksonder in inkt/potlood):
Met Heer de Haan gekend en bezocht.
Mooyer gekend met Heer de Haan.
Hij verklaarde dat hij de door hem ontvangen garnalen in ontvangst had genomen en in zijn winkel verkocht omdat deze broeiden loopen en spoedig bederven.
P. Mooyer had document. Het was dus een compagnons affaire, waarvoor wij hem hebben bezocht. [onleesbare paraaf]

(Rechtsonder in potlood):
Hoe is men aan P.M. en toe gekomen de garnalen
P. Mooyer was bijna binnen (?)
En omgekeerd
242 (?) 4-11-43

--- * Type Document: Een ambtsedig rapport van een controleur van het Amsterdamse Marktwezen, aangevuld met interne administratieve notities.
* Inhoud: Controleur De Grebber observeert de winkel van Piet Mooyer aan de Stadionweg. Hoewel Mooyer 57 kilo garnalen toegewezen heeft gekregen, blijft de winkel dicht. Dit wekt de verdenking van 'zwarte handel' of illegale doorverkoop buiten de officiële distributiekanalen om.
* Verweer: Uit de handgeschreven kanttekeningen blijkt dat Mooyer later is verhoord. Hij claimt de garnalen wel te hebben verkocht, maar snel/onreglementair omdat ze dreigden te bederven ("broeiden").
* Administratieve gang: De aantekeningen tonen een actieve opvolging door een inspecteur die aandringt op spoed ("zo spoed.!" en "z.s.m. rapporteren"). Er is sprake van een controlebezoek samen met een zekere "Heer de Haan".

--- * Oorlogseconomie: Tijdens de Duitse bezetting was de voedselvoorziening in Nederland strikt gereguleerd via een distributiesysteem. Handelaren waren verplicht hun toegewezen goederen tegen vastgestelde prijzen aan het publiek (met bonnen) te verkopen.
* Toezicht: Instanties zoals het Marktwezen hielden streng toezicht op winkeliers om te voorkomen dat schaarse goederen zoals vis en garnalen op de zwarte markt verdwenen, waar de prijzen vele malen hoger lagen.
* Bederfelijkheid: Garnalen zijn uiterst bederfelijk, zeker in een tijd zonder moderne koeling. Dit was een veelgebruikt excuus voor handelaren om zich niet aan de trage bureaucratische regels te houden.
* De betrokkene: Piet Mooyer was een bekende naam in de vishandel (de familie Mooyer is nog steeds een begrip in de Volendamse viswereld). Dit document illustreert de spanning tussen de regels van de bezetter/overheid en de dagelijkse praktijk van de handel.