Dienstverslag/Rapport van een marktcontroleur. 19 november 1943. Controleur C. A. Engelen. Hr. Inspecteur van het Marktwezen. No. 76/24/1 M. 1943
13
58
Hr. Inspecteur.
Marktwezen.

Rapport.

Vrijdag 19 Nov. was ik belast met de verdeeling van
visch aan de Jan Evertsenstraat. Daar er echter vrijdag-
morgen geen visch was aangevoerd, heb ik het publiek
mede gedeeld dat er vermoedelijk 's middags visch aangevoerd
zou worden. Doch wat bleek nu: Er waren menschen die
reeds om 12,30 uur in de rij gingen staan, doch deze rij
gingen vormen vlak voor de winkelramen. Het gevolg
daarvan was een storm van protesten van de winkeliers.
Het publiek in de rij stoorde zich niet het minst aan deze
protesten doch bleef rustig tegen de winkelramen aanstaan.
De winkeliers hebben toen de politie opgebeld, doch voor deze
verscheen had ik het publiek reeds van deze winkels vandaan
gehaald. Toen de vischkoopers met hun toegewezen visch op
de markt kwamen, heb ik uit een oogpunt van orde, de rij
in tweeën gesplitst en deze laten looten. Toen groep twee
welke het laatst gekomen waren de gelukkigen waren, ging
er een storm van protesten op. Ik heb mij van deze
protesten niets aangetrokken en ben rustig met de verkoop
begonnen, alhoewel een aantal vrouwen tijdens de verkoop
steeds trachtte het publiek op te hitsen over mijn handel-
wijze.

19/11 43

Controleur
C. A. Engelen [signatuur] Het document is een zakelijk verslag waarin een controleur verslag uitbrengt van een incidentrijke visverkoop tijdens de Tweede Wereldoorlog. De kernpunten zijn:

1. Anticipatie en Schaarsheid: Het publiek verzamelt zich uren van tevoren (vanaf 12:30 uur) op basis van een vermoeden dat er vis geleverd zal worden. Dit tekent de grote voedselschaarsheid in 1943.
2. Conflict met de Middenstand: De wachtende menigte blokkeert de etalages van omliggende winkels, wat leidt tot een conflict tussen winkeliers en het wachtende publiek. De controleur grijpt in voordat de politie arriveert.
3. Arbitraire Verdeling: Om de orde te handhaven bij de aankomst van de vis, voert de controleur een loting in tussen twee groepen wachtenden.
4. Sociale Spanning: Wanneer de laatst aangekomen groep de loting wint, ontstaat er begrijpelijkerwijs woede bij de mensen die al langer stonden te wachten. De controleur maakt melding van vrouwen die het publiek probeerden op te hitsen tegen zijn besluitvorming. Dit verslag biedt een inkijkje in het dagelijks leven in bezet Nederland, specifiek in Amsterdam-West (Jan Evertsenstraat). In 1943 was de voedselvoorziening precair. Hoewel veel producten op de bon waren, werd vis soms nog buiten het distributiestelsel om ("vrije vis") of via specifieke toewijzingen verkocht, wat steevast tot enorme rijen en opstootjes leidde.

De autoritaire toon van de controleur ("Ik heb mij van deze protesten niets aangetrokken") en de reactie van het publiek (met name de genoemde vrouwen) illustreren de gespannen sfeer op straat. De overheid probeerde met bureaucratische middelen en toezichthouders de schaarste in goede banen te leiden, maar stuitte vaak op de rauwe realiteit van honger en frustratie bij de burgerbevolking.