Officieel politierapport / proces-verbaal van de Centrale Markt. No. 77/28/M. 1943 $^{1/2}_{7}$ R A P P O R T .

Op Zaterdag 3 Juli 1943, omstreeks 2 uur n.m., werd een jongen door controleur Schiermeier op het kaartenkantoor gebracht, die volgens mededeeling van den Heer van Es, Dir: Ned: Veiling, bezig was een partij tomaten welke in de zuid vruchten veiling stonden in een zak te laden. Desgevraagd gaf hij op genaamd te zijn: H.W. Weggelaar, geboren te Amsterdam, 27 Juli 1925, zonder beroep, wonende Goudsbloemstraat 148/II te Amsterdam en verklaarde als volgt: "Ik heb een vrije toegangskaart voor de Centrale Markt en ben belast voor de keuringdienst van waren groente afval voor de dieren te halen. Nu gebeurd het meerdere malen, dat ik de een of ander help, waarvoor ik dan geld of groente krijg. Hedenmorgen heb ik het personeel van de Firma Hakker geholpen om vanaf de schuit hun handel, bestaande uit een partij tomaten naar hun pakhuis te vervoeren. Voor deze hulp mocht ik eenige tomaten hebben. Ik heb van iedere bak eenige tomaten afgenomen en deze zoolang in de zuid vruchten veiling neergezet. Deze tomaten waren voor ons drieen bestemd, o.a. de twee knechts van Hakker en mijn persoon. Verder kan ik U niets mededeelen."
Daarna hoorde ik een persoon die mij opgaf te zijn genaamd, D. Nagtegaal, geboren te Amsterdam 30 September 1910, kruier, wonende Ingogostraat 12.I te Amsterdam. Hij verklaarde als volgt: "Hedenmorgen heeft een jongen ons geholpen om de kisten met tomaten welke vanaf de schuit naar ons pakhuis gebracht moesten worden op de handkar te laden. Hij mocht voor zijn werk eenige tomaten hebben, wat door den patroon goed gevonden was. Hij heeft echter geen toestemming gehad, om een partij tomaten, zooveel als ik van U verneem, zich toe te eigenen. Ik kan U nog mededeelen dat de tomaten welke de jongen weggenomen heeft, niet voor mij bestemd waren."
Daarna hoorde ik rapporteur een persoon, die mij opgaf te zijn genaamd: Theodorus Breeland, geboren te Amsterdam 6 Juli 1908, personeel firma Hakker, wonende 1e Hugo de Grootstraat 26/I te Amsterdam. Hij verklaarde als volgt: "Zaterdag 3 Juli 1943, hadden wij een partij tomaten vanaf de schuit naar ons pakhuis te vervoeren. Bij deze werkzaamheden zijn wij geholpen, door een ons van aanzien bekende jongen. Voor zijn werk mocht hij eenige tomaten hebben. Nu verneem ik van U, dat deze jongen een partij van 29 kg weggenomen heeft. Daarvoor had hij van ons geen toestemming. Wat zijn verklaring betreft, dat deze tomaten voor ons drieen bestemd zouden zijn, kan ik U mededeelen, dat dit niet zoo is. Hij had toestemming om eenige tomaten te nemen, doch echter niet zooveel als ik van U verneem."

Op Woensdag 7 Juli 1943, heb ik rapporteur, de drie verdachten overgebracht naar het bureau van politie aan de Marnixstraat en ze daar ~~XXXXXXXX~~ tezamen met de brigadier rechercheur Bakker nogmaals gehoord. Weggelaar verklaarde toen in bijzijn van Breeland en Nagtegaal, dat hij de meening toegedaan was, dat de tomaten, door hem weggenomen, voor hun drieen bestemd waren. Volgens de verklaring door Breeland en Nagtegaal afgelegd tegenover de politie, is gebleken, dat deze personen vrijuit gaan. De tomaten zijn door mij aan de Ned: Veiling afgedragen, met de opdracht deze te veilen. Aangezien de firma Hakker geen tomaten tekort komt, daar er uit elke kist een paar weggenomen zijn en er geen klachten van de kleinhandelaren zijn binnen gekomen wegens onderwicht, is er geen aangever. Tegen Weggelaar kan dus geen Pv B opgemaakt worden. Ik kan U nog mededeelen dat Weggelaar binnenkort zich moet melden voor den arbeidsdienst. Het geld wat door de Ned: veiling voor de tomaten wordt ontvangen, zal in de kas van het Marktwezen gestort worden.
Kaart van Weggelaar gaat bij dit rapport.

Den Heer Bedrijfschef Amsterdam 8 Juli 1943,
van de Centrale Markt. controleur,

(handtekening) J.P.N. Boon.

Kantlijnnotities links (rood potlood):
Weggelaar
77/28/M

Wens
77/28/3

Onderaan (handgeschreven inkt/potlood):
(Verschillende onleesbare parafen en korte aantekeningen, waaronder mogelijk "18 jaar" en "bij Buitenveld [..]") Dit document is een verslag van een onderzoek naar de diefstal (of onrechtmatige toe-eigening) van 29 kilogram tomaten op de Amsterdamse Centrale Markt in juli 1943.

De kern van de zaak draait om de 17-jarige (bijna 18-jarige) H.W. Weggelaar, die beweert dat hij als beloning voor zijn hulp bij het lossen van een schuit tomaten mocht meenemen voor zichzelf en twee werknemers van de firma Hakker. De werknemers, Nagtegaal en Breeland, ontkennen echter dat zij deel uitmaakten van dit "akkoord" en verklaren dat de hoeveelheid (29 kg) veel groter was dan de bedoelde kleine beloning.

Uiteindelijk wordt de zaak geseponeerd omdat de firma Hakker geen aangifte doet. De schade was over vele kisten verspreid ("onderwicht"), waardoor geen enkele individuele koper klaagde. Opvallend is de pragmatische afhandeling: de tomaten worden opnieuw geveild ten bate van de kas van het Marktwezen, en tegen Weggelaar wordt geen proces-verbaal opgemaakt, mede omdat hij binnenkort toch moet verschijnen voor de Arbeidsdienst. Het rapport dateert uit juli 1943, een periode midden in de Tweede Wereldoorlog. Nederland was bezet door Nazi-Duitsland en de voedselschaarste nam toe.

1. Voedsel en Schaarste: De diefstal van 29 kg tomaten was in 1943 een serieuze zaak. Door de distributiebonnen en schaarste hadden groenten een hoge zwarte-marktwaarde. De controle op de Centrale Markt was streng om illegale handel te voorkomen.
2. Arbeidsdienst: De vermelding dat Weggelaar zich moet melden voor de "arbeidsdienst" verwijst naar de Nederlandsche Arbeidsdienst (NAD) of de Arbeitseinsatz. Jonge mannen werden door de bezetter gedwongen om te werken, vaak in Duitsland. De politie liet de zaak mogelijk rusten omdat de jongen toch al uit het maatschappelijk verkeer zou verdwijnen door deze oproep.
3. Marnixstraat: Het genoemde politiebureau aan de Marnixstraat was een bekend hoofdkwartier van de Amsterdamse politie, die tijdens de bezetting nauw moest samenwerken met de Duitse autoriteiten, maar hier een relatief kleine, lokale diefstal afhandelt.
4. Nederlandsche Veiling (Ned:Veiling): Dit was de overkoepelende organisatie die tijdens de bezetting de regie voerde over de afzet van tuinbouwproducten, vaak onder streng toezicht van de bezetter om de export naar Duitsland te waarborgen. D. Nagtegaal H.W. Weggelaar J.P.N. Boon Schiermeier (Controleur) Marktwezen Politie