Concept Proces-verbaal (officiële rapportage van een overtreding). 18 en 20 november 1944. [Handgeschreven rechtsboven:] 5 typen [vinkje]
[Stempel/Typewerk linksboven:]
DIENST VAN HET MARKTWEZEN
TE AMSTERDAM.

No. ............
[Handgeschreven:] Concept

PROCES_VERBAAL

Onderwerp : Overtreding van art. 3 ~~vxxxxet~~ lid 1 van het Tuinbouwafzetbesluit van 12 Juni 1943 No. 18114.
gepleegd door
Ewout van den Vyver, geboren te Katwyk Z.H. 26 April 1919 van beroep tuinder en wonende te Katwyk, Kerkplein 19

Op Zaterdag den achttienden November 1900 vier en veertig omstreeks acht uur, bevonden wy Jan Hendrik de Grebber en Cornelis Veerman, beiden ambtenaar van het Marktwezen, tevens onbezoldigd veldwachter der Gemeente Amsterdam, ons in vermelde kwaliteit ter controle op de Centrale Markt alhier.

In het pakhuis gelegen op pier B. No. 8 aldaar, troffen wy vyftig zakken gewasschen peen à 20 Kilogram per zak aan. ~~Xxxxpxxxxxx~~ Het was ons bekend dat dit pakhuis verhuurd is aan den grossier in groente en fruit Adrianus den Heyer, wonende te Rynsburg, Heerenweg 11. In genoemd pakhuis bevond zich een persoon, die ons desgevraagd verklaarde eigenaar van deze groente te zyn. Deze persoon kon ons geen geldige papieren betreffende deze warmoezerygewassen toonen en bovendien was deze groente niet door hem aangegeven by het Plaatselyk Verdeelkantoor Amsterdam. Hy gaf ons desgevraagd op te zyn genaamd :
EWOUT VAN DEN VYVER, geboren te Katwyk Z.H. den 26 April 1900 negentien, Nederlander sedert geboorte, ~~xxxwxxx~~ van beroep tuinder en wonende te Katwyk, Kerkplein 19,
en verklaarde ons :
" Deze 50 zakken peen heb ik in Katwyk van een my onbekend persoon tegen den prys van Fl. 2.25 per zak gekocht. Schipper van Noord heeft deze 50 zakken peen voor my van Katwyk naar de Centrale Markt te Amsterdam vervoerd. Ik ben in loondienst van den grossier in groente en fruit Adrianus den Heyer. Den Heyer weet echter niets van deze transactie af. Ik heb dit geheel buiten hem om gedaan. Ik ben niet gerechtigd den groothandel in warmoezerygewassen uit te oefenen. Ik was van plan deze groente aan verschillende kleinhandelaren te verkoopen.

Wy verbalisanten voegen hier nog aan toe, dat de hierbovenbedoelde grossier den Heyer reeds geruimen tyd de Centrale Markt niet bezoekt.
Verdacht is met zyn overtreding in kennis gesteld en proces-verbaal aangezegd.
Naamsopgave en verdere gegevens zyn conform persoonsbewys.
De 50 zakken peen, wegende totaal 1000 K.G. zyn door ons in beslag genomen en gedeponeerd by den Gemeentelyken Gevolmachtigden voor Grossierszaken in Groente en Fruit, Jac.Broerse, gevestigd op de Centrale Markt alhier.
En hebben hiervan op ambtseed dit proces-verbaal opgemaakt en geteekend te Amsterdam den twintigsten November 1900 vier en veertig,

De Ambtenaren by het Marktwezen voornoemd,

J.H.de Grebber

C.Veerman.

--- Dit document is een proces-verbaal van de Amsterdamse Dienst van het Marktwezen uit november 1944. De kern van de zaak is de inbeslagname van 1000 kilogram gewassen peen (wortelen). De verdachte, een 25-jarige tuinder uit Katwijk, wordt beschuldigd van het overtreden van het 'Tuinbouwafzetbesluit 1943'.

Hij heeft de wortelen buiten de officiële kanalen om gekocht en naar Amsterdam laten verschepen met de bedoeling deze direct aan kleinhandelaren te verkopen, zonder tussenkomst van het Plaatselijk Verdeelkantoor. De verdachte bekent schuld en probeert zijn werkgever (grossier Den Heyer) buiten de zaak te houden door te verklaren dat hij op eigen houtje handelde. De partij peen is direct in beslag genomen.

Opvallend is het taalgebruik (zoals 'warmoezerygewassen') en de spelling ('Katwyk', 'zyn'), wat typerend is voor de administratieve stijl van die periode. Ook de datering "1900 vier en veertig" is een formele schrijfwijze voor 1944.

--- De datum van dit document, november 1944, plaatst de gebeurtenis midden in de Hongerwinter tijdens de Duitse bezetting van Nederland. In deze periode was er een extreem tekort aan voedsel, vooral in de grote steden zoals Amsterdam.

De Duitse bezetter had strikte regels opgesteld voor de distributie van voedsel (zoals het hier genoemde Tuinbouwafzetbesluit) om de voedselstroom te beheersen en een groot deel ervan naar Duitsland of de Wehrmacht te sluizen. Handel buiten deze officiële kanalen werd gezien als 'zwarte handel' of economische fraude.

Hoewel de verdachte technisch gezien een wet overtrad, was dergelijke handel voor veel stadsbewoners de enige manier om aan extra calorieën te komen. De Dienst van het Marktwezen trad echter streng op om de centrale controle op de voedselvoorziening te handhaven, ook al was de situatie in november 1944 voor de bevolking al catastrofaal. 1000 kilo wortelen was in die tijd een enorme hoeveelheid voedsel die het verschil tussen leven en dood kon betekenen voor honderden gezinnen.