Proces-verbaal (ambtelijk verslag van een overtreding). (Opmerking: Spelfouten en inconsistenties uit het originele getypte document zijn behouden, zoals "geplesgd" en variërende geboortedata.)

Dienst van het Marktwezen te Amsterdam.

NO.
Onderwerp: Overtreding van art.3 lid 1 van het Tuinbouw-afzetbesluit d.d. 12 Juni 1943 no.18114.

geplesgd door:
Gerrit van Klaveren, geboren te Rijnsburg, 16 October 1927, van beroep groentekoopman en wonende Noordwijkerweg no.11 te Rijnsburg;
en
Adrianus den Hever, geboren te Leiden 6 September 1928, van beroep groentengrossier, wonende Valkenburgerweg 8 te Rijnsburg
en
Johannes van der Spijk, geboren te Rijnsburg, 1 October 1907, van beroep landarbeider, wonende Oegstgeesterweg 44 rij. te Rijnsburg.

PROCES-VERBAAL.

Op Zaterdag den achttienden November 1900 vier en veertig, omstreeks 8.45 uur bevond ik mij, Nicolaas van Burg, ambtenaar bij het Marktwezen te Amsterdam, tevens onbezoldigd veldwachter der Gemeente Amsterdam, mij in vermelde kwaliteit ter contrôle op de Centrale Markt alhier.
In het pakhuis A.10 trof ik aan:
50 + 76 + 44 kisten andijvie met een gezamenlijk gewicht van 1.200 Kg
32 kisten peen, ges.gew. 500 Kg.
16 " " " " 255 "
24 " " " " 440 "
15 " andijvie " 280 "
600 bos radijs en 3.800 bos selderielandarbeider.
Het is mij bekend dat dit pakhuis is verhuurd aan de Gebr.Valk, t.w. Jan van der Valk, geb.26 Mei 1909, wonende Smidstraat 22 te Rijnsburg, Pieter van der Valk, geboren 16 Mei 1912, wonende Smidstraat 42 te Rijnsburg en Jacob Smit, geboren 9 Juni 1910 en wonende Dorpsstraat 183 te Broek op Langendijk.
In genoemde loods bevonden zich drie personen, die mij verklaarden eigenaars te zijn van de daar aanwezige groenten. Zij konden mij van deze groenten geen geldige papieren toonen en bovendien was deze groente niet aangegeven bij het Plaatselijk Verdeelkantoor Amsterdam.
Zij gaven mij op te zijn genaamd:

1o. Gerrit van Klaveren, geboren te Rijnsburg, 12 Juni 1943, Nederlander, van beroep groentenkoopman en wonende Noordwijkerweg 11 te Rijnsburg.
2o. Adrianus den Hever, geboren te Leiden, 6 September 1928, Nederlander, van beroep groentengrossier en wonende Valkenburgerweg 8 te Rijnsburg.
3o. Johannes van der Spijk, geboren te Rijnsburg, 1 October 1907, Nederlander, van beroep landarbeider en wonende Oegstgeesterweg 44 te Rijnsburg.

G. van Klaveren verklaarde mij, dat hij handelde in opdracht van zijn vader. Hij betaalde f.0,50 vracht per kist aan schipper Van Noort en hij had meerdere malen groenten aan de markt aangevoerd, buiten de veiling om. Hij verklaarde ook, dat de Gebr. van der Valk, welke de loods in haar hebben, er van weten, dat deze loods door van Klaveren gebruikt wordt. Voorts verklaarde hij, dat hij, bij afwezigheid van sleutel, door het raampje klom. De aangevoerde groente was van eigen tuin.

A. den Hever verklaarde mij, dat hij handelde in opdracht van zijn vader. Hij verklaarde meerdere malen groente op de markt te hebben aangevoerd. De navolgende prijzen werden gemaakt: f.1,-- - f.1,50 per kist andijvie en f.2,50 per kist waspeen van 20 kg. Gebr. van der Valk hadden toestemming gegeven tot het gebruik van de loods en wisten dat er groente zwart werd verhandeld. De vracht was f.0,50 per kist. De aangevoerde groente was van eigen tuin. Dit proces-verbaal documenteert de aanhouding van drie personen uit Rijnsburg die op de Centrale Markt in Amsterdam grote hoeveelheden groenten (andijvie, peen, radijs, selderie) probeerden te verhandelen buiten de officiële kanalen om.

Kernpunten:
1. Overtreding: Schending van het Tuinbouwafzetbesluit uit 1943. Dit hield in dat groente niet was aangemeld bij het 'Plaatselijk Verdeelkantoor' en 'buiten de veiling om' werd verhandeld.
2. Locatie: Pakhuis A.10, gehuurd door de Gebr. Valk, die volgens de verklaringen op de hoogte waren van de illegale activiteiten ("wisten dat er groente zwart werd verhandeld").
3. Betrokkenen: Drie jonge mannen (waaronder twee tieners van 16 en 17 jaar oud) die verklaarden in opdracht van hun vaders te werken.
4. Modus Operandi: Aanvoer per schip (schipper Van Noort), opslag in een gehuurde loods waar men soms door het raam naar binnen klom, en verkoop tegen vaste zwarte marktprijzen (bijv. f. 2,50 voor een kist peen). Het document dateert van 18 november 1944. Dit is een cruciale periode in de Nederlandse geschiedenis: de Hongerwinter. Terwijl Zuid-Nederland al bevrijd was, leed het bezette West-Nederland (waaronder Amsterdam) onder extreme voedseltekorten.

De Duitse bezetter hanteerde strikte distributieregels. Alle landbouwproducten moesten via officiële veilingen en verdeelkantoren lopen om de voedselvoorraad te controleren (en vaak ook om een deel naar Duitsland te transporteren). De "zwarte handel" die in dit document beschreven wordt, was een wijdverbreid fenomeen. Hoewel het formeel een strafbaar feit was, was deze illegale stroom van voedsel vanuit tuinbouwgebieden zoals Rijnsburg naar de hongerende steden vaak de enige manier voor burgers om aan extra eten te komen, zij het tegen hoge prijzen. De ambtenaar, Nicolaas van Burg, treedt hier op als handhaver van de door de bezetter gesanctioneerde distributiewetten.