Proces-verbaal (getypt) DIENST VAN HET MARKTWEZEN
TE AMSTERDAM.

No.
PROCES-VERBAAL.

Onderwerp:
Overtreding van art.3 lid 1
van het Tuinbouwafzetbesluit
van 12 Juni 1943 No.18114.
Gepleegd door:

Ewout van den Vijver, geboren
te Katwijk Z.H., 26 April 1919
van beroep tuinder en wonende
te Katwijk, Kerkplein 19.

Op Zaterdag, den achttienden November 1900 vier en veertig, omstreeks acht uur, bevonden wij, Jan Hendrik de Grebber en Cornelis Veerman, beiden ambtenaren van het Marktwezen, tevens onbezoldigde veldwachter der Gemeente Amsterdam, ons in vermelde kwaliteit ter contrôle op de Centrale Markt alhier. In het pakhuis op pier B. no.8 aldaar troffen wij vijftig zakken gewasschen peen à 20 Kg. per zak aan. Het was ons bekend, dat dit pakhuis verhuurd is aan den grossier in groente en fruit Adrianus den Heyer, wonende te Rijnsburg, Heerenweg 11. In genoemd pakhuis bevond zich een persoon, die ons desgevraagd verklaarde eigenaar van deze groente te zijn. Deze persoon kon ons geen geldige papieren betreffende deze warmoezerijgewassen toonen en bovendien was deze groente niet door hem aangegeven bij het Plaatselijk Verdeelkantoor Amsterdam. Hij gaf ons desgevraagd op te zijn genaamd:

EWOUT VAN DEN VIJVER,

geboren te Katwijk Z.H., den 26 April 1900 negentien, Nederlander sedert geboorte, van beroep tuinder en wonende te Katwijk, Kerkplein 19.
en verklaarde ons:
"Deze 50 zakken heb ik in Katwijk van een mij onbekend persoon tegen den prijs van f.2,25 per zak gekocht. Schipper Van Noort heeft deze 50 zakken peen voor mij van Katwijk naar de Centrale Markt te Amsterdam vervoerd. Ik ben in loondienst van den grossier in groente en fruit Adrianus den Heyer. Den Heyer weet echter niets van deze transactie af. Ik heb dit geheel buiten hem om gedaan. Ik ben niet gerechtigd den groothandel in warmoezerijproducten uit te oefenen. Ik was van plan deze groente aan verschillende kleinhandelaren te verkoopen."

Wij verbalisanten voegen hieraan nog toe, dat de hierbovenbedoelde grossier den Heyer reeds geruimen tij de Centrale Markt niet bezoekt.
Verdachte is met zijn overtreding in kennis gesteld en proces-verbaal aangezegd.
Naamsopgave en verdere gegevens zijn conform persoonsbewijs.
De 50 zakken peen, wegende totaal 1.000 Kg., zijn door ons in beslaggenomen en gedeponeerd bij den Gemeentelijken Gevolmachtigde voor Grossierszaken in Groente en Fruit, Jac.Broerse, gevestigd op de Centrale Markt alhier.

En hebben hiervan op amtseed dit proces-verbaal opgemaakt en geteekend te Amsterdam den twintigsten November 1900 vier en veertig.

De Ambtenaren bij het Marktwezen voornoemd,

(J.H.de Grebber)

De netto-opbrengst ten bedrage van f.95,- is overgemaakt aan den Provincialen Voedelcommissaris voor Noord-Holland, Kerkplein 13 te Alkmaar.

(C.Veerman)
[Handtekening: Veerman]

--- * Juridische context: De verdachte wordt beschuldigd van het overtreden van het Tuinbouwafzetbesluit van 1943. Dit besluit was door de bezetter ingesteld om de volledige controle over de voedselketen te behouden. Alle handel moest via officiële veilingen en verdeelkantoren lopen; "buitenom" handelen was strafbaar als zwarte handel.
* Feiten: Ewout van den Vijver, een 25-jarige tuinder uit Katwijk, had 1000 kg gewassen peen (50 zakken van 20 kg) naar Amsterdam getransporteerd. Hij gebruikte hiervoor de opslagruimte van zijn werkgever (Den Heyer) zonder diens medeweten.
* Bekentenis: De verdachte is opvallend openhartig in zijn verklaring. Hij geeft toe de peen illegaal te hebben gekocht en buiten de officiële kanalen om te willen doorverkopen aan winkeliers.
* Taalgebruik: Het document hanteert formeel-ambtelijke taal met termen als "warmoezerijgewassen" (groenten) en "in vermelde kwaliteit" (in de genoemde functie). Opvallend is de schrijfwijze van het jaartal: "1900 vier en veertig".
* Financiële afwikkeling: De in beslag genomen peen is direct verkocht (waarschijnlijk aan de officiële distributie), waarbij de opbrengst van 95 gulden naar de Provinciale Voedselcommissaris ging.

--- Dit document stamt uit november 1944, het begin van de Hongerwinter in West-Nederland. Na de geallieerde opmars in het zuiden en de spoorwegstaking in september 1944 raakte het westen van het land afgesloten van voedseltoevoer.

• Schaarste en Controle: In deze periode was er een nijpend tekort aan alles. De overheid (onder Duits toezicht) probeerde met man en macht de distributie te beheersen om de zwarte markt tegen te gaan, hoewel die zwarte markt voor velen de enige manier was om aan extra voedsel te komen.
• De Centrale Markt: De Centrale Markt in Amsterdam (de huidige Food Center-locatie in West) was het zenuwcentrum van de voedselvoorziening in de stad. Controleurs van de "Dienst van het Marktwezen" waren streng op zoek naar illegale partijen.
• Katwijk-Amsterdam: Het feit dat er 1000 kg peen per schip vanuit Katwijk naar Amsterdam kwam, was een aanzienlijke smokkeloperatie voor die tijd. Het illustreert de risico's die mensen namen om handel te drijven of de stad van voedsel te voorzien in een tijd van absolute schaarste.