Handgeschreven ambtelijk rapport. 12 februari 1944. Rapport № 26/4/1 M.1944 15/2

Ingevolge telefonisch overleg met den Directeur heb ik, Ab. Vrij, op Zaterdag 12 Februari ’44 onderstaande regeling toegepast bij den verkoop van de verdeelvisch aan de Dapperstraat. De Directeur heeft mij verzocht hiervan een rapportje in te dienen.

De aanvoer bedroeg 40 ½ k.g. zoetwatervisch. Een groot aantal publiek en ± vijf en dertig voorrangkaarthoudsters stonden opgesteld. Het publiek heb ik medegedeeld dat geen visch beschikbaar was. De kaarthoudsters heb ik in twee groepen opgesteld; bij loting kwam groep één in aanmerking voor visch.

Het publiek, alsmede de groep kaarthoudsters die niet in aanmerking kwamen voor visch, waren verbitterd en insinueerden allerlei verdachtmakingen tegen deze regeling en anderszins.

Het toezicht van de politie was weer beslist onvoldoende, slechts één agent was aanwezig, die het mokkende publiek niet in bedwang kon houden, althans niet spoedig tot verwijderen en doorloopen kon bewegen.

Amsterdam, 12 Februari 1944
(w.g.) AbVrij

Aantekeningen onderaan in rood:
Insp. Te laten overleggen met politie (M. Franken)
17-2-44 [paraaf]
opbergen 19/4 ’44 Het document is een verslag van een gespannen situatie tijdens een visverkoop op de Dappermarkt in Amsterdam tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vanwege de extreme schaarste (slechts 40,5 kilo vis voor een grote menigte) werd een noodoplossing gezocht: het reguliere publiek kreeg te horen dat er niets was, terwijl de weinige vis via loting werd verdeeld onder een kleine groep 'voorrangkaarthoudsters'.

De tekst illustreert de sociale spanningen van die tijd: het publiek reageert "verbitterd" en uit beschuldigingen van corruptie of vriendjespolitiek ("insinueerden allerlei verdachtmakingen"). Ook de kritiek op het politieoptreden valt op; de auteur beklaagt zich erover dat één agent niet bij machte was om de "mokkende" menigte te verspreiden. De rode aantekeningen onderaan tonen de ambtelijke afhandeling: het rapport moest besproken worden met de politie. In februari 1944 was de voedselsituatie in bezet Nederland zeer nijpend. Vis was een van de weinige eiwitbronnen die nog (zeer beperkt) beschikbaar waren buiten het vleesrantsoen om, de zogenaamde "verdeelvisch". De Dapperstraat was en is een centrale marktlocatie in Amsterdam-Oost.

De "voorrangkaarten" werden doorgaans uitgereikt aan specifieke groepen, zoals grote gezinnen of mensen met medische indicaties, wat in tijden van schaarste vaak leidde tot scheve gezichten en conflicten op straat. Het document geeft een inkijkje in de dagelijkse overlevingsstrijd en de ordeproblemen waar de autoriteiten in de laatste oorlogsjaren mee kampten. M. Franken Marktwezen Politie