Officiële brief/circulaire. Augustus 1939. Afdeeling Propaganda "De Trein 1839-1939", Amsterdam. SPOORWEGTENTOONSTELLING "DE TREIN 1839-1939"

GEMEENTE GIRO 173
AFD. PROPAGANDA
Tel. 45063.

AMSTERDAM, AUGUSTUS 1939.
St.Agnietenstraat 4, Telefoon 43130, 43321, Toestel 569

[Stempel in paars:] Nº 1/65/2 M. 1339 ½
[Handgeschreven aantekeningen:] k.M.K. / k.C.W. / zie br. Mijksenaar [?]

Onder verwijzing naar het besluit van Burgemeester en Wethouders van 11 Augustus j.l. No.382 Bur.G., betreffende het verspreiden van affiches voor de Spoorwegtentoonstelling, doen wij U hierbij 2. dezer affiches toekomen.

Wij mogen er bij U op aandringen, de affiches zoo mogelijk te doen aanplakken op borden aan de buitenmuren en te doen ophangen in wachtkamers, gangen, e.d. waar regelmatig publiek komt, benevens aan de binnenzijde der ramen op voor het publiek van buiten af duidelijk waarneembare plaatsen.

Wij zouden het voorts op prijs stellen, indien de affiches Vrijdag 1 September a.s. zouden zijn aangebracht; Maandag 2 October d.a.v. kan deze reclame weder worden verwijderd, tenzij de tentoonstelling wordt verlengd. In het laatste geval ontvangt U tijdig de benoodigde strooken, waarop de data der verlenging zijn aangebracht.

Afdeeling Propaganda "De Trein 1839-1939"

[Handtekening: Mijksenaar]

(Mr. P.J. Mijksenaar). Deze brief is een logistieke instructie van de propaganda-afdeling van de Spoorwegtentoonstelling "De Trein 1839-1939". De brief is gericht aan een (niet nader genoemde) gemeentelijke instantie of openbaar gebouw in Amsterdam om twee affiches te verspreiden.

De toon is zakelijk en dwingend ("Wij mogen er bij U op aandringen"), wat past bij de officiële status van de tentoonstelling, die direct gesteund werd door het College van Burgemeester en Wethouders. Er worden specifieke instructies gegeven over de zichtbaarheid (zowel binnen als voor voorbijgangers buiten) en de exacte periode van de campagne (1 september tot 2 oktober 1939). De ondertekenaar, P.J. Mijksenaar, was destijds een belangrijk figuur in de Amsterdamse gemeentelijke voorlichting en werd later wereldberoemd als pionier op het gebied van 'wayfinding' en visuele communicatie. In 1939 werd gevierd dat de eerste trein in Nederland (tussen Amsterdam en Haarlem) honderd jaar daarvoor was gaan rijden. Ter gelegenheid hiervan werd een grote tentoonstelling georganiseerd op het Frederiksplein in Amsterdam (de plek waar voorheen het Paleis voor Volksvlijt stond).

De context van deze specifieke brief is wrang: de datum waarop de affiches opgehangen moesten worden (1 september 1939) was exact de dag waarop Nazi-Duitsland Polen binnenviel, wat het begin van de Tweede Wereldoorlog betekende. Ondanks de dreiging en het uitbreken van de oorlog elders in Europa, ging de tentoonstelling in het nog neutrale Nederland gewoon door als een prestigeproject voor de Nederlandse Spoorwegen en de stad Amsterdam. De tentoonstelling trok honderdduizenden bezoekers en was een van de laatste grote publieksevenementen voor de Duitse bezetting van Nederland in mei 1940.