23 september 1939. Het Secretariaat van de Bond (gevestigd Rapenburgerstraat 35, Amsterdam). EERSTE NEDERLANDSCHE BOND VAN KLEINFABRIKANTEN IN DE SIGARENINDUSTRIE
GEVESTIGD TE AMSTERDAM
GOEDGEKEURD BIJ KONINKLIJK BESLUIT VAN 10 JULI 1918, No. 50

No.
Bericht op schrijven
Onderwerp: [handgeschreven] mi Sec.

Secretariaat: RAPENBURGERSTRAAT 35
Telefoon 30904 – 51019

AMSTERDAM, 23 SEPTEMBER 1939.
DEN HEER Dr. A. van der LAAN
DIREKTEUR van het MARKTWEZEN
JAN van GALENSTRAAT.

Hierby heb ik de eer UED, te doen toekomen de namen der huurders die in de diverse cabines hun intrek zullen nemen.

No. 123 ~~M. WORMS, B. VISSCHAPER, J. STODEL~~
124 ~~P. ter WEYDE, H.W. BERTELSMAN, J. STOUWER~~ en [handgeschreven] L. Mulleman ~~H.W. BERTELSMAN.~~
125 S. van KLEEF, ~~B. EPHRAIM en J. van BEEM WILLEMSTRAAT 98.~~
126 . ~~E. LELIE, MOURITS ROOT, A. FLESSCHENDRAGER.~~
127. ~~C.P. VAAS, J.P. DONKER en J. SALOMONS~~
138 ~~A. COSTER, M. NORDHEIM en M. de GROOT.~~
139 ~~JUDA ROOT, J. VERDONER en J. van BEEM RETIEFSTRAAT 124.~~
140 Ω ~~D. KOK, PH. GROEN en GERRIT WATERMAN~~
141. ~~L. WAAS, E. BEUGELTAS en M. FURTH.~~

[onderaan de lijst een handgeschreven paraaf in rood potlood]

HOOGACHTEND, DE SECRETARIS
[Handtekening] Dit document is een officiële correspondentie tussen een beroepsvereniging en de gemeentelijke instantie die verantwoordelijk is voor de markten in Amsterdam. De kern van de brief is een lijst van personen die een 'cabine' (waarschijnlijk een vaste verkoopplek of opslagruimte op het marktterrein) toegewezen hebben gekregen.

Wat direct opvalt, is de administratieve bewerking van het document. Vrijwel alle getypte namen zijn met een dikke rode lijn doorgehaald. Dit wijst erop dat de lijst ofwel is geannuleerd, ofwel dat deze personen zijn vervangen door anderen (zoals de handgeschreven toevoeging van "L. Mulleman" bij nummer 124 suggereert). De rode doorhalingen en de paraaf onderaan de lijst zijn typisch voor de wijze waarop ambtenaren van het Marktwezen indertijd mutaties bijhielden.

De datum van 23 september 1939 plaatst het document in de eerste weken van de Tweede Wereldoorlog (hoewel Nederland nog neutraal was). De economische onzekerheid en de mobilisatie kunnen een rol hebben gespeeld bij de wijzigingen in deze lijst van kleine ondernemers. De sigarenindustrie en de markthandel waren in het vooroorlogse Amsterdam sectoren waarin de Joodse bevolking sterk vertegenwoordigd was. Dat is duidelijk zichtbaar op deze lijst: een groot deel van de namen (zoals Worms, Stodel, Ephraim, Root, Flesschendrager, Nordheim en Beugeltas) is van Joodse origine. Het adres van het secretariaat van de bond, Rapenburgerstraat 35, bevond zich bovendien in het hart van de Joodse buurt (de Jodenbuurt).

De geadresseerde, Dr. A. van der Laan, was een invloedrijk figuur als directeur van het Amsterdamse Marktwezen. Hij zetelde aan de Jan van Galenstraat, waar de Centrale Markthallen waren gevestigd. De brief geeft een inkijkje in de kleinschalige handel van die tijd: de 'Kleinfabrikanten' waren vaak zelfstandigen die op kleine schaal produceerden en hun waren op markten aanboden. De rode strepen door de namen krijgen een wrange historische bijklank als men bedenkt dat veel van deze Joodse handelaren enkele jaren later, tijdens de bezetting, hun handelsvergunningen zouden verliezen en gedeporteerd zouden worden, al lijken de wijzigingen in 1939 nog puur administratief van aard.