Getypte ambtelijke rapportage / brief. 26 september 1939. Vermoedelijk een inspectiedienst of gemeentelijke afdeling. Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen te [plaatsnaam niet genoemd, aangeduid met "Alhier"]. (Noot: De spelling met 'y' in plaats van 'ij' is overgenomen zoals in het origineel.)

Heer Gr. de Haas

VP/G.

72/64/2 M
n diverse

Verzonden 27/9-39.

26 September 1939

Verzoek van H.Tolsma om zich
by het venten te mogen laten
bystaan.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

Onder terugzending van de met Uw apostille no.66/22 L.M.1939 d.d. 8 Juli jl. om bericht ontvangen stukken heb ik de eer U mede te deelen, dat dezerzyds, overeenkomstig Uw op de apostille gestelde opdracht, gedurende eenigen tyd is gecontrôleerd, of adressant roept en trappen klimt. Dit is inderdaad by herhaling gebleken, namelyk op 18 Juli jl., toen adressant binnen 15 minuten vyf maal heeft geroepen en drie keer een trap heeft beklommen; op 28 Juli jl., toen hy in een kwartier vier maal heeft geroepen en zich twee maal in verschillende perceelen naar boven heeft begeven; ten-slotte op 5 September jl., toen adressant in drie kwartier veertien keer heeft geroepen en zich twee keer in verschil-lende perceelen naar boven heeft begeven.

Terzake nader gehoord heeft adressant verklaard, dat hy gedurende de zomermaanden veel minder hinder van zyn kwaal heeft, dan gedurende de wintermaanden, weshalve hy 's zomers geen hulp by het venten nodig heeft.

Adressant verzoekt daarom thans toestemming om zich te mogen laten bystaan door zyn echtgenoote J.Tolsma-Wiersma, en wel jaarlyks vanaf September tot en met half Juni. Dezerzyds wordt aan Tolsma's verklaring, dat het roepen en trappen klimmen hem 's zomers geen, doch 's winters wel last veroorzaakt, geloof gehecht, aangezien hy een gunstigen indruk maakt. Tegen inwilliging van zyn verzoek, byvoorbeeld * Inhoud: Het document is een verslag van een fysieke observatie van een straatverkoper (venter) genaamd H. Tolsma. Naar aanleiding van zijn verzoek om hulp (bijstand door zijn vrouw) is hij op drie verschillende dagen geobserveerd om vast te stellen of hij daadwerkelijk fysiek belastende handelingen verricht (roepen om klanten te trekken en trappen lopen bij klanten). Hoewel de observaties in de zomer aantonen dat hij dit nog kan, geeft de man aan dat zijn kwaal in de winter verergert. De ambtenaar adviseert positief over het verzoek voor de periode september tot juni.
* Toon: Zeer formeel en bureaucratisch. De overheid oefende destijds een verregaande controle uit op individuele burgers; het feit dat een venter wordt bespionneerd om te kijken hoe vaak hij roept en hoeveel trappen hij loopt, getuigt van een strikte handhaving van de regels rondom bijstand en vergunningen.
* Fysieke staat: De tekst onderaan het document is afgebroken ("byvoorbeeld"), wat suggereert dat er een tweede pagina was of dat dit een onvolledig doorslagexemplaar is. * Historische context: Het document dateert van september 1939. Dit is de maand waarin de Tweede Wereldoorlog uitbrak met de inval in Polen. Nederland was op dat moment in staat van mobilisatie en neutraal. In deze periode van economische onzekerheid was de controle op de distributie en verkoop van levensmiddelen ("Wethouder voor de Levensmiddelen") essentieel.
* Sociaal-economisch: Venten was een zwaar beroep. Het recht om hulp te krijgen (bijvoorbeeld van een gezinslid) was vaak gebonden aan medische noodzaak. Zonder toestemming mochten echtgenotes vaak niet meehelpen, mogelijk om te voorkomen dat gezinnen een oneerlijk voordeel hadden in de concurrentie op straat of om de regels rondom arbeidsinzet en uitkeringen strikt te scheiden.
* Taalkunde: Het gebruik van de 'y' in plaats van 'ij' (zoals in by, zyn, jaarlyks) was in ambtelijke correspondentie uit die tijd nog vrij gebruikelijk, evenals termen als "adressant" (de indiener) en "apostille" (een kanttekening of besluit op een officieel stuk). H. Tolsma