Getypte brief/formulier (typoscript) met handgeschreven annotaties. 21 september 1939. Onbekende instantie (vermoedelijk de Dienst der Marktwezen van de gemeente Amsterdam). Den Heer N. van Gelder, Waterlooplein 53, Amsterdam-Centrum. [Handgeschreven, rechtsboven:]
1 ex. Hr. Müller

[Handgeschreven, midden boven:]
extra.

[Getypt, links:]
HG.

85/93/5 M.

Letter R

[Getypt, rechts:]
21 September 1939.

[Getypt, adressering:]
den Heer N.van Gelder,
Waterlooplein 53,
Amsterdam-Centrum.
Wijk 2.

[Getypt, inhoud:]
Waarschuwing betaling
kramengeld.

[Getypt, onderaan:]
September a.s. [links] Maandag 25 [rechts] Dit document is een officiële waarschuwing gericht aan de heer N. van Gelder betreffende de betaling van het "kramengeld". Kramengeld was de belasting of vergoeding die marktkooplieden moesten betalen voor het gebruik van een standplaats op de markt.

Gezien het adres, Waterlooplein 53, betreft het hier een bewoner van de Amsterdamse Jodenbuurt die direct aan het plein woonde waar de beroemde dagmarkt plaatsvond. De datum onderaan (Maandag 25 September a.s.) diende waarschijnlijk als uiterste betaaldatum of als de dag waarop de controle zou plaatsvinden. De handgeschreven aantekening bovenaan suggereert dat er een kopie van deze waarschuwing naar een zekere heer Müller is gestuurd voor administratieve afhandeling. Het document dateert van september 1939, slechts enkele weken na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog (hoewel Nederland op dat moment nog neutraal was). De locatie, het Waterlooplein, was het sociaal-economische hart van de Joodse wijk in Amsterdam. Veel bewoners van deze wijk waren voor hun inkomen afhankelijk van de handel op de markt.

Administratieve documenten zoals deze waarschuwingen voor kramengeld geven inzicht in de dagelijkse economische strijd van marktkooplieden in die tijd. In de jaren die volgden, onder de Duitse bezetting, zouden de regels voor Joodse marktkooplieden steeds strenger worden, tot zij uiteindelijk in 1941 geheel van de reguliere markten werden verbannen en naar specifieke "Joodse markten" werden gedreven, alvorens de deportaties begonnen. Dit document is een voorbeeld van de reguliere bureaucratie die aan deze zwarte periode voorafging. M. Gemeente Amsterdam Marktwezen