Ambtelijk schrijven / Verslag van bespreking. 13 september 1940. Onbekend (vermoedelijk een hoofd van een gemeentelijke dienst, gezien de referentie naar "mijn dienst"). VP/HG.
Extra
2A/7/1 M.
13 September 1940.

Maatregelen voor de
aardappelvoorziening.
den Heer Wethouder
VERTROUWELIJK. voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

      Hiermede heb ik de eer U te berichten, dat op 11

dezer, op verzoek van de Nederlandsche Akkerbouw-Centrale,
ten kantore van mijn dienst een bespreking heeft plaats ge-
had, waarbij tegenwoordig waren: de heeren Sevenster van de
Nederlandsche Akkerbouw-Centrale, Schenk, Voedselcommissaris
voor de provincie Noord-Holland, alsmede vertegenwoordigers
van de aardappelgroothandelaren-vereenigingen in Amsterdam
en Haarlem. Deze bespreking had ten doel den belanghebbenden
mededeeling te doen van de maatregelen, welke met betrekking
tot de aardappelvoorziening zullen worden genomen.
Hierbij staat voorop, dat distributie van aard-
appelen in de komende wintermaanden niet noodig zal zijn.
Hoewel een sterke stijging van het aardappelverbruik wordt
verwacht (de schatting dienaangaande loopt van 10 tot 50%)
en van de beste kwaliteiten geringere voorraden aanwezig
zijn dan de laatste jaren, is de totale aardappelvoorraad
voldoende om in alle behoeften te voorzien, zij het, dat
misschien enkele soorten in consumptie moeten worden ge-
bracht (bij voorbeeld zand- en veenaardappelen), welke in
het algemeen in de groote steden niet worden verbruikt.
De Akkerbouw-Centrale houdt voor de komende maan-
den rekening met bijzonder groote vervoersmoeilijkheden,
terwijl zij bovendien de goed houdbare soorten zoo lang
mogelijk zal reserveeren, teneinde eerst de soorten, die
spoediger aan bederf onderhevig zijn, te doen verbruiken.
Alle aardappelvoorraden, die bij de boeren zijn,
worden centraal beheerd, met medewerking van de Provinciale
Voedselcommissarissen. Ingevoerd wordt een telersregistra-
tie, met verbod voor de telers om hun product vrij af te
leveren. De Akkerbouw-Centrale beslist, welke aardappelen in
Amsterdam in een bepaalde periode mogen worden geconsumeerd;
voorts wordt een organisatie voor den afzet tot stand ge-
bracht. * Kernboodschap: De brief informeert de wethouder dat er voor de winter van 1940-1941 nog geen distributie (rantsoenering) van aardappelen nodig is, ondanks een verwachte stijging van de consumptie tot wel 50%.
* Regulering: Er is sprake van een verregaande centralisatie. De 'vrije markt' voor aardappelen wordt feitelijk afgeschaft: boeren mogen niet meer vrij leveren en er komt een strikte telersregistratie.
* Logistiek en Strategie: Er wordt geanticipeerd op vervoersproblemen. De strategie is om eerst de minder houdbare soorten (zoals zand- en veenaardappelen, die normaal minder populair waren in de steden) te consumeren, zodat de kwalitatief betere en langer houdbare voorraden bewaard blijven.
* Machtstructuur: De Nederlandsche Akkerbouw-Centrale krijgt de beslissingsbevoegdheid over wat er in steden als Amsterdam gegeten wordt. * Historische periode: Dit document stamt uit september 1940, slechts vier maanden na het begin van de Duitse bezetting van Nederland.
* Voedselvoorziening in oorlogstijd: In deze beginfase van de bezetting probeerde het bestuur de schijn van normaliteit op te houden ("distributie niet noodig"), terwijl achter de schermen de infrastructuur voor een volledige distributie-economie werd opgetuigd. De aardappel was als volksvoedsel nummer één van vitaal belang voor de sociale stabiliteit.
* De Akkerbouw-Centrale: Dit was een crisisorgaan dat gedurende de bezetting een centrale rol speelde in de beheersing van de landbouwproductie, vaak onder sterke invloed of directe aanwijzing van de bezetter om de export naar Duitsland en de eigen behoefte te balanceren.
* Betekenis: De brief laat de overgang zien van een vrije markt naar een geleide economie, waarbij de overheid (en de bezetter) de volledige controle over de voedselketen naar zich toe trekt.