Typoscript (ambtelijke brief) met handgeschreven kanttekeningen. 26 september 1940. De Directeur (vermoedelijk van de Centrale Markt of een verwante gemeentelijke dienst). Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, Alhier (Amsterdam). [Handgeschreven rechtsboven:] M. Simons [?]

[Typoscript links:]
VP/HG.

[Handgeschreven midden boven:] Verzonden 26/9

[Typoscript links:]
5/54/1 M.
1
Zuurkool-prijzen.

[Typoscript rechts:]
26 September 1940.

den Heer Wethouder
voor de Levensmiddelen,
A l h i e r .

Ingevolge een Uwerzijds verstrekte telephonische opdracht heb ik de eer U in bijlage dezes een overzicht te doen toekomen van de gemiddelde groothandelsprijzen, die op de Centrale Markt per vat van 150 kg. netto moesten worden betaald voor zuurkool in de jaren 1936 tot en met 1940. Uit dit overzicht blijkt, dat de tegenwoordige prijs van ƒ 22,- per vat, tegenover een prijs van ƒ 12,- in September 1939, zeer hoog is. Deze stijging wordt eenerzijds verklaard door de stijging van de prijzen der witte kool van ± ƒ 1,50 tot ƒ 3,- per 100 kg. en voorts doordien, tengevolge van weersomstandigheden, de kool thans zeer veel uitschot en afval bij de bewerking oplevert; tenslotte ook door buitenlandsche vraag, onder andere uit België.

De Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale past voor de bedrijfsvergunning, die zij aan de groentenzouters uitreikt, een heffing toe van ƒ 1,- per vat, evenals het vorige jaar (vide mijn rapport d.d. 23 Januari 1939 no. 5/6/2 M.). Er bestaat een prijsafspraak tusschen de Vereeniging van Groentenzouters en de Vereeniging van Groothandelaren in Zuurkool, welke afspraak gesanctionneerd is door de Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale. De thans op de Centrale Markt geldende prijs van ƒ 22,- per vat is in overeenstemming met deze afspraak. De grossiers betalen aan de fabrikanten ƒ 19,- per vat, terwijl de winkeliers de zuurkool moeten verkoopen voor ten minste ƒ 0,09 per pond.

Dezerzijds kan uiteraard niet worden beoordeeld of de verschillende vastgestelde prijzen al dan niet redelijk zijn. Het feit, dat terzake contrôle wordt uitgeoefend door de Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale geeft mij echter de overtuiging, dat hier van onredelijke prijzen geen sprake is.

De Directeur, Het document is een ambtelijk rapport over de sterke prijsstijging van zuurkool aan het begin van de Tweede Wereldoorlog. De belangrijkste punten zijn:
1. Prijsstijging: De prijs per vat (150 kg) is bijna verdubbeld van ƒ 12,- in 1939 naar ƒ 22,- in 1940.
2. Oorzaken: De stijging wordt toegeschreven aan hogere grondstofprijzen (witte kool), slechte weersomstandigheden (waardoor meer afval bij verwerking) en exportvraag vanuit België.
3. Regulering: Er is sprake van een prijsafspraak tussen vakverenigingen, die is goedgekeurd door de Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale.
4. Marges: De keten wordt inzichtelijk gemaakt: de fabrikant krijgt ƒ 19,-, de groothandel op de markt verkoopt voor ƒ 22,- en de consument betaalt minstens ƒ 0,09 per pond. Dit document dateert van september 1940, slechts enkele maanden na de Duitse inval in Nederland. De voedselvoorziening werd in deze periode strikt gereguleerd door de bezetter en de Nederlandse bureaucreatie via de zogenaamde "geleide economie". De Nederlandsche Groenten- en Fruitcentrale (NGF) speelde hierin een centrale rol.

Hoewel er in september 1940 nog geen sprake was van acute honger, waren de eerste tekorten en prijsstijgingen al merkbaar. De overheid probeerde via prijsafspraken en controles (zoals vermeld in de laatste alinea) inflatie en zwarte handel tegen te gaan. De brief weerspiegelt de overgang van een vrije markt naar een strak gecontroleerd distributiesysteem waarbij de wethouder direct toezicht hield op de prijzen van primaire levensbehoeften zoals zuurkool.