Officieel schrijven / Ambtelijke brief (doorslag/afschrift) 29 oktober 1940 No. 5/64/1 M.1940 2/11.
No. 755 L.M.1940 31/10.

• AF SCHRIFT .-
  -.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-.-

DEPARTEMENT VAN LANDBOUW EN VISSCHERY.

RYKSBUREAU VOOR DE VOEDSELVOORZIENING IN OORLOGSTYD. AFDEELING ALGE MEENE ZAKEN.

Bericht op schryven van NR. 8150.
13 Augustus 1940.afd. L.M.
no. 755/1940. 's-Gravenhage, 29 October 1940.

Betreffende: pryzen van kaas en groenten.

Naar aanleiding van nevenvermeld schryven, van den inhoud waarvan ik met belangstelling heb kennis genomen, heb ik de eer U het volgende mede te deelen:

1e. pryzen van kaas.
Aan de styging der kaaspryzen, als door U bedoeld, is thans tengevolge van de inmiddels getroffen regeling, waarby maximumpryzen zyn vastgesteld voor de levering van den producent van kaas aan den handel, een grens gesteld.

2e. pryzen van groenten:
By het beoordeelen van de pryzen van groenten in de jaren 1938 en 1939 tegenover 1940 dient in aanmerking te worden genomen, dat het pryspeil in de eerstgenoemde jaren in verhouding tot de productiekosten te laag was, zulks als gevolg van de sterke belemmering der exportmogelykheden voor tuinbouwproducten. Terwyl in voorgaande jaren eenerzyds de veilingsprys van groente door een ~~xxxxxxxxxx~~ steuntoeslag uit 's Ryks kas tot op het niveau van den voor ieder product vastgestelden richtprys moest worden aangevuld, was anderzyds de consument in de gelegenheid zich tegen relatief lagen prys van groente te voorzien.

In deze situatie is in den loop van 1940, voornamelyk door de veranderde tydsomstandigheden, verandering gekomen. De mogelykheid van uitvoer van bepaalde van oudsher voor export bestemde tuinbouwproducten, waaronder ook van bloemkool en bospeen, is na den wapenstilstand in Mei aanzienlyk grooter geworden. Dientengevolge is de export van tal van groentesoorten gedurende den afgeloopen zomer in vergelyking tot voorgaande jaren naar de hoeveelheid aanmerkelyk gestegen. Bovendien is het mogelyk gebleken de pryzen voor dezen uitvoer zoodanig te bepalen, dat de kweeker een redelyke vergoeding voor zyn kosten en arbeid ontvangt.

Deze ruimere exportmogelykheden tegen betere pryzen hebben een stimuleerenden invloed uitgeoefend op het pryspeil van de voor het binnenland gekochte groenten. Deze stimuleerende functie was in de maanden Juli en Augustus 1940 met name voor het artikel bloemkool soms zoo groot, dat aan de veilingen het prys niveau voor den binnenlandschen handel hooger was dan het peil der voor export vastgestelde maximumpryzen.

De veilingsaanvoer van bospeen in de maanden Juli en Augustus 1940 was plm. een millioen kg. kleiner dan in dezelfde maanden van 1939. De totale *   **Taalgebruik:** Het document is opgesteld in de toenmalige spelling (bijv. 'y' in plaats van 'ij', 'pryzen', 'den handel', 'zoodanig'). De toon is ambtelijk en zakelijk.

• Kernboodschap: De brief verklaart waarom de prijzen voor kaas en groenten in 1940 zijn gestegen vergeleken met de jaren voor de oorlog.
• Economische factoren:
  • Kaas: Er is een maximumprijs ingesteld om verdere stijging te voorkomen.
  • Groenten: De auteur stelt dat de prijzen in 1938-1939 kunstmatig laag waren door gebrek aan export, wat destijds met staatssubsidies ("steuntoeslag") gecompenseerd moest worden.
  • Export naar Duitsland: Na de capitulatie ("wapenstilstand in Mei") is de export naar Duitsland sterk toegenomen. Dit trok de binnenlandse prijzen omhoog, soms zelfs tot boven de vastgestelde export-maxima.
• Schaarste: Er wordt melding gemaakt van een lagere aanvoer van bospeen (1 miljoen kilo minder dan het jaar daarvoor), wat mede de prijsstijging verklaart. Dit document stamt uit de beginperiode van de Duitse bezetting van Nederland (oktober 1940). Het Rijksbureau voor de Voedselvoorziening in Oorlogstijd was verantwoordelijk voor het beheer van de voedselvoorraden, de distributie en de prijsbeheersing.

Hoewel de brief een neutrale, economische toon aanslaat, beschrijft het de directe gevolgen van de economische integratie van Nederland in de Duitse oorlogseconomie. De "veranderde tijdsomstandigheden" waarover gesproken wordt, refereren aan de bezetting. De Nederlandse landbouw werd direct ingezet om Duitsland te bevoorraden. Dit leidde tot betere inkomsten voor kwekers vergeleken met de crisisjaren '30, maar zorgde tegelijkertijd voor stijgende prijzen en beginnende schaarste voor de Nederlandse burger, wat de noodzaak voor maximumprijzen en distributiebonnen (het bekende "op de bon" gaan) inluidde.