Dienstbrief / Circulaire Augustus 1940 No 7 / 19 / 1 M. 1940 23/8 [handgeschreven toevoeging]

DIENST DER GEM. WASCH- EN SCHOONMAAK-, BAD- EN ZWEMINRICHTINGEN.

no. 2720 WSBZ. Amsterdam, Augustus 1940.

[Handgeschreven aantekeningen in rood en blauw potlood, o.a. onleesbare paraaf en "niet sturen(?)"]

Aan Heeren Hoofden van Diensten, Bedrijven en Instellingen der Gemeente.

In verband met het naderen van den winter en de daarmee gepaard gaande noodzaak te zorgen voor de lichtafsluiting in de gemeentegebouwen, heb ik de eer Uw aandacht te vragen voor het volgende.

Voorop zij gesteld, dat het leveren van stoffen lichtafsluitende gordijnen niet meer mogelijk is, daar de daartoe benoodigde stoffen uitsluitend ten behoeve van de Duitsche Weermacht mogen worden afgeleverd.

Dezerzijds kan echter worden gezorgd voor een voldoende lichtafsluiting door middel van rolgordijnen van zwart papier.

Teneinde een vlotte afwikkeling mogelijk te maken en tevens de aan deze aangelegenheid verbonden kosten zoo laag mogelijk te houden, heb ik de eer U te adviseeren:

1o. het aantal te verdonkeren vertrekken tot een minimum te beperken (b.v. door het combineeren van afdeelingen);
2o. de lichtsterkte in deze lokaliteiten tot de kleinst mogelijke terug te brengen;
3o. gangen en trappenhuizen van verduisteringslampen te voorzien, zoodat daar geen gordijnen behoeven te worden geplaatst;
4o. Uw personeel opdracht te geven met de verduisteringsgordijnen voorzichtig om te gaan, teneinde onnoodige overlast en hooge reparatiekosten te voorkomen.

Tenslotte dring ik er bij U met klem op aan mij Uw opdracht tot levering of uitnoodiging tot een bespreking ten spoedigste te doen toekomen, daar ik anders niet kan garandeeren tijdig over voldoende materiaal te beschikken.

1. DE DIRECTIE. Dit document is een officiële mededeling van de Amsterdamse gemeentelijke dienst die verantwoordelijk was voor onderhoud en facilitaire zaken. De toon is formeel en urgent.

De kern van de brief is de schaarste die direct na het begin van de bezetting ontstond. De directie meldt dat stoffen gordijnen voor de verplichte verduistering niet meer leverbaar zijn, omdat alle textielvoorraden gevorderd zijn door (of gereserveerd voor) de Duitsche Weermacht. Als alternatief wordt "zwart papier" aangeboden.

Er wordt een reeks bezuinigings- en efficiëntiemaatregelen voorgesteld:
* Concentratie van personeel in minder kamers om materiaal te besparen.
* Gebruik van speciale blauwe verduisteringslampen in gangen om gordijnen uit te sparen.
* Een expliciete waarschuwing aan het personeel om voorzichtig te zijn met het kwetsbare papier, om kosten te drukken.

De brief eindigt met een waarschuwing over de slinkende voorraden ("niet kan garandeeren tijdig over voldoende materiaal te beschikken"), wat wijst op de toenemende distributieproblemen in het najaar van 1940. Dit document stamt uit de vroege fase van de Duitse bezetting van Nederland (mei 1940 - mei 1945). Al direct aan het begin van de oorlog werd de verduistering ("Luchtscherming") verplicht gesteld voor alle gebouwen. Dit diende om te voorkomen dat geallieerde bommenwerpers zich 's nachts konden oriënteren op het licht van de steden.

De brief illustreert twee belangrijke aspecten van het dagelijks leven in oorlogstijd:
1. Schaarste en distributie: De Duitse bezetter kreeg onmiddellijk voorrang op alle grondstoffen (textiel, metaal, brandstof). Civiele en zelfs gemeentelijke diensten moesten overstappen op inferieure 'Ersatz'-materialen, zoals het hier genoemde zwarte papier.
2. Bureaucratie onder bezetting: De gemeentelijke diensten bleven in eerste instantie functioneren zoals voorheen, maar moesten hun werkzaamheden razendsnel aanpassen aan de verordeningen van de bezetter en de realiteit van de oorlogseconomie.