Ambtsverslag / Rapport van wangedrag. 8 februari 1940. J. van Leeuwen, Controleur bij het Marktwezen en onbezoldigd veldwachter. [Linksboven gestempeld/geschreven:] No 37/26/1 M. 1940 12/2

Amsterdam 8 Februari 1940.

Rapport. ~~aan den heer Bedrijfschef der G.M.~~ (tevens onbezoldigd veldwachter der Gemeente Amsterdam)

Ondergetekende, J. van Leeuwen, controleur bij het Marktwezen, rapporteert ~~[onleesbaar]~~ dat hedenmiddag ± 5 uur een convoi van de Ned. Spoorwegen gerangeerd werd aan de Westzijde der Wal (H. de Delft). Hierbij heeft zich het navolgende incident voorgedaan tusschen den ambtenaar (treingeleider) der Ned Spoorwegen en ondergetekende.

Vanwege de Oostelijke wind en de toenemende koude had ondergetekende op last van den heer Steenhuis alle toegangen van de Wal afgesloten, behalve die tusschen pakhuis H 10 en 12. Toen dan ook bij het rangeren van bovengenoemd convoi een wagon (die nog niet geheel ledig was) vóór deze ingang kwam te staan en deze bleef staan toen de trein werd opgetrokken, verzocht ik den treingeleider bedoelde wagon eenige meters op te trekken om zoodoende de toegang tot de Wal niet te versperren en de reeds wachtende auto's gelegenheid te geven binnen te rijden.

De treingeleider zei daarop: „Lodemijter op vent, ik heb niks met je praatjes te maken, zorg liever dat die rotzooi weg komt!” (Klaarblijkelijk doelde hij op het nog bij de spoorbaan liggende stroo en sneeuw) en verwijderde zich vervolgens in de richting koelhuis.

Ik ben hem, daar de situatie hiermede niet veranderde, achterna gegaan en verzocht hem daarna nogmaals die wagon te verwijderen van voor den ingang. Zijn antwoord was ongeveer gelijkluidend, met de toevoeging: „donder op, je moet je niet met me bemoeien als we aan 't rangeren zijn, want veiligheid boven alles, ik zal me beklagen bij de overheid ~~[onleesbaar]~~ (ook weer in verband met het wegens de sneeuw nog aanwezige vuil) je pikt zeker wel eens een appeltje.”

Ik heb hem, want met die man was eenvoudig niet te spreken, gezegd zijn optreden zeer onbehoorlijk te vinden en een en ander te zullen rapporteren.

Daar de wagon intusschen nog steeds in den weg stond, heb ik de Chef van het goederenstation, Rietlanden 7/6 (Tel No: 41213) opgebeld en deze met dit optreden van den treingeleider in kennis gesteld. Deze verlangde hiervan gaarne een schriftelijke klacht (onder opgave van tijd en juiste toedracht) en was zeer ontstemd over dit onbehoorlijk optreden van het personeel van een bedrijf als de Ned. Spoorwegen, wat bezig is het publiek op alle mogelijke wijze ten dienst te zijn en streeft naar populariteit.

De wagon is vervolgens opgeduwd door een chauffeur van de fa de Gier genaamd Harm Post, wonende Spijkermakerstraat 172 Den Haag. Deze verklaarde ± 20 minuten te hebben gewacht en heeft daarna, om de Wal te kunnen inrijden, zelf met de, door hem bestuurde auto de spoorwagon weggeduwd.

Aan den Heer
Bedrijfschef der Centrale Markt.

De Controleur,
[Signatuur: J v Leeuwen] 8/2 1940. Dit document is een formeel rapport over een conflict op de werkvloer van de Amsterdamse Centrale Markt. De kern van het incident is een logistieke blokkade: een goederenwagon van de NS blokkeert de enige openstaande toegangsweg tot de 'Wal', waardoor vrachtwagens niet kunnen passeren.

Wanneer controleur Van Leeuwen de treingeleider vraagt de wagon te verplaatsen, escaleert de situatie verbaal. De treingeleider reageert agressief en beledigend ("Lodemijter op", "donder op"), beschuldigt de controleur indirect van diefstal ("je pikt zeker wel eens een appeltje") en beklaagt zich over de rommel (sneeuw en stro) op het terrein.

Opmerkelijk is de pragmatische, maar gevaarlijke oplossing aan het einde: een vrachtwagenchauffeur verliest zijn geduld na 20 minuten wachten en besluit met zijn eigen voertuig de spoorwagon weg te duwen. De controleur gebruikt dit rapport om de onprofessionele houding van het NS-personeel officieel vast te leggen bij de hogere leiding. Het document dateert van 8 februari 1940, slechts drie maanden voor de Duitse inval in Nederland. Het biedt een inkijkje in het dagelijks leven en de logistiek van die tijd:
1. Strenge winter: Er wordt gerefereerd aan de "Oostelijke wind", "toenemende koude" en sneeuwresten. De winter van 1939-1940 was een van de strengste winters van de 20e eeuw in Nederland.
2. Transport: De Centrale Markt in Amsterdam (het huidige Food Center Amsterdam aan de Jan van Galenstraat) was een cruciaal knooppunt waar spoorwegen en wegtransport samenkwamen. De frictie tussen de NS-ambtenaren en het marktpersoneel was blijkbaar groot genoeg om de stationschef van de Rietlanden (een belangrijk rangeerterrein in Amsterdam-Oost) erbij te betrekken.
3. Taalgebruik: Het rapport bevat kleurrijk vooroorlogs Amsterdams/Nederlands scheldwoordgebruik ("Lodemijter op", een verbastering van 'Lazamieter op').
4. Tijdsgeest: De opmerking dat de NS "streeft naar populariteit" suggereert dat de spoorwegen in die tijd bezig waren met een imagocampagne om klantvriendelijker over te komen, wat in schril contrast stond met het gedrag van deze specifieke treingeleider. H. de Delft J. van Leeuwen Gemeente Amsterdam Marktwezen