30 september 1940 De Directeur van het Marktwezen (ondertekend met initialen VP/HG) Den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, Amsterdam MARKTWEZEN AMSTERDAM
TELEFOONNUMMER 85151
VERZOEKE BIJ BEANTWOORDING DATUM EN NUMMER TE VERMELDEN

No. 37/28/22 M.
BIJLAGE 1
ONDERWERP: Regeling van aan- en afvoer der Centrale Markt bij benzinegebrek.

AMSTERDAM (W.) 30 September 1940.
JAN VAN GALENSTRAAT 14

AAN den Heer Wethouder voor de Levensmiddelen, Alhier.

Ten vervolge op mijn rapport d.d. 21 Mei jl. (No. 37/28/2 M.) heb ik de eer U het navolgende te rapporteeren met betrekking tot den aan- en afvoer van de Centrale Markt in dezen tijd van benzineschaarschte. In voortdurend overleg met de Rijksverkeersinspectie is het mij gelukt gedurende den geheelen afgeloopen zomer voldoende benzine beschikbaar te krijgen voor de bij den handel op de Centrale Markt betrokken bedrijven, zij het dat de hoeveelheid benzine gaandeweg is verminderd. Zoo bedroeg de toewijzing, die voor de maand September aan de bedrijven is verleend slechts 50% van die van Augustus jl. Voor de maand October a.s. is voor de winkeliers ~~het mogelijk~~ geen benzine meer beschikbaar, (handgeschreven in de kantlijn: 1, behoudens het navolgende) ~~behalve voor~~ (handgeschreven: alleen voor) degenen, die buiten den Ringdijk gevestigd zijn (handgeschreven: - ) ten behoeve van de overige winkeliers (handgeschreven: wordt nog eenige benzine verstrekt, terwijl ten) aan mijn dienst een toewijzing van 2000 liters verleend, welke onder de ongeveer 200 belanghebbenden moet worden verdeeld, zoodat ieder nog enkele ritten naar de Centrale Markt zal kunnen maken, in afwachting van de andere maatregelen, die hij voor zijn bedrijf zal dienen te treffen. De beroeps-expediteurs der Centrale Markt ontvangen in October nog slechts 40% van de toewijzing van September en de grossiers en tuinders 1/3 van de bedoelde toewijzing. (Van het aan de grossiers toegewezen quantum is nog de hoeveelheid van 2000 liter voor de winkeliers afgetrokken). ~~Ook de aanvoer van de tuinders per vlet, maar de belangrijkste aanvoer die~~ (handgeschreven: de aanvoer) zal praktisch zonder benzine zal moeten plaatsvinden (handgeschreven: - ) Ik heb met vertegenwoordigers van den handel en van de expediteurs een bespreking gevoerd, teneinde na te gaan, welke maatregelen thans genomen dienen te worden. Bij deze bespreking is voorloopig het volgende komen vast te staan:

Aanvoer door tuinders: De Voorzitter van de Gecombineerde Tuinbouworganisaties zal ~~heeft me naar~~ Den Haag ~~begeven~~, teneinde te trachten alsnog eenige benzine voor de tuinders ~~die per auto aanvoeren~~ te verkrijgen. (handgeschreven onderaan: Bespreking gevoerd, met resultaatje, dat de) De zoogenaamde natte tuinders ~~en voor zover nodig zullen ook de droge tuinders~~ zullen ~~trachten te helpen, hetzij door te roeien, hetzij door~~ (handgeschreven: liep het, dat zij hun vrachten zullen moeten combineeren of elkaar zullen moeten trekken,) Dit document is een ambtelijk rapport dat de acute logistieke crisis op de Centrale Markt in Amsterdam (de huidige Food Center-locatie aan de Jan van Galenstraat) beschrijft tijdens de vroege fase van de Duitse bezetting.

De kernpunten zijn:
* Extreme schaarste: De brandstoftoewijzing voor september was al gehalveerd ten opzichte van augustus. Voor oktober 1940 is de situatie kritiek: winkeliers krijgen in principe niets meer, tenzij ze buiten de Ringdijk gevestigd zijn.
* Minimale noodvoorraad: Er is een collectieve pool van slechts 2000 liter benzine voor 200 winkeliers beschikbaar gesteld, wat neerkomt op slechts 10 liter per ondernemer voor een hele maand.
* Impact op beroepsvervoer: Expediteurs en grossiers worden drastisch gekort (tot wel 1/3 van hun eerdere toewijzing).
* Creatieve oplossingen: De handgeschreven correcties onderaan tonen de wanhoop aan; er wordt gesproken over het combineren van vrachten of het letterlijk voorttrekken (slepen) van elkaars voertuigen of schuiten om de stad te kunnen bevoorraden zonder gebruik van brandstof. Het document dateert van 30 september 1940, slechts vier maanden na de Nederlandse capitulatie. De Duitse bezetter begon vrijwel direct met het vorderen en rantsoeneren van vitale grondstoffen zoals benzine voor de eigen oorlogsvoering. Dit rapport illustreert hoe de stedelijke voedseldistributie in Amsterdam direct in het gedrang kwam. De Centrale Markt was de spil van de voedselvoorziening voor de stad; het stokken van de aanvoer van verse groenten en fruit door tuinders (uit de regio's zoals het Westland of de nabijgelegen polders) vormde een directe bedreiging voor de bevolking. De term "natte tuinders" verwijst naar de telers die hun producten via de vletten (schuiten) over de grachten en kanalen aanvoerden.