Getypte ambtelijke rapportage (pagina 2). Vermeldt een controle van "15 t/m 27 April l.l." (laatstleden). Het document refereert aan een eerder onderzoek uit 1918, wat suggereert dat dit rapport uit de vroege jaren '20 stamt. 2

van 15 t/m 27 April l.l. weer contrôle uitgeoefend.

Aangetroffen werden:

Leurders met Aardappelen 8
" " Groente I
" " Fruit geen

De genoteerde hoeveelheid aardappelen bedroeg 52.000 Kg.
Onder de acht aangetroffen leurders met aardappelen bevond zich
één nieuwe leurder n.l. S.Jonker uit de Haarlemmermeer.

Het leuren met fruit geschiedt hoofdzakelijk met bananen.
Door den internationalen toestand heeft deze handel vrijwel opge-
houden, te bestaan, zoodat geen leurder werd aangetroffen.

De aardappelen-leurders deelden mij mede, dat ze in den afge-
loopen Winter veel hebben afgeleverd, doordat ze FL 0,25 onder de
door de Combinatie vast gestelden prijs konden leveren en crediet
gaven.

Grossier Hesterman werd door mij als leurder met Groente (hoofd-
zakelijk bieten) aangetroffen. Destijds heb ik bij mijn contrôle
het hem zoo lastig gemaakt dat hij er toe is overgegaan een plaats
op de C.M. te huren. Zonder hiervan gebruik te maken heeft hij
eenige maanden betaald en is daarna verdwenen.
De bietenkokerij van Hesterman is op Kattenburg gevestigd. Jaren
lang bedient hij zijn klanten aan huis. M.I. is het eenigszins
onbillijk tegen hem en zijn afnemers op te treden, daar de C.M.
geen gelegenheid biedt een volledig bietenbedrijf uit te oefenen.

De andere kokerijen zijn vooral in de jordaan gevestigd. Door
de saneering der jordaan zullen deze meer en meer verdwijnen. De
biet is niet alleen een smakelijke groente doch ook een uitnemend
volksvoedsel.

In opdracht van den Heer Directeur C.H.Claassen heb ik in
1918 een onderzoek moeten instellen naar de bietenkokerijen ~~in~~
in Amstredam en wat daaraan verwant was. In Maart 1918 heb ik
daarover * Economische handhaving: Het rapport toont de strijd tussen de officiële marktregulering (de "Combinatie" en de "Centrale Markt") en de informele straathandel. Leurders waren populair omdat ze onder de vastgestelde prijzen konden leveren en krediet boden aan klanten.
* Logistiek en handel: Er wordt een aanzienlijke hoeveelheid aardappelen (52.000 kg) verhandeld via leurders. De bananenhandel lag nagenoeg stil door de "internationalen toestand" (vermoedelijk de naweeën van de Eerste Wereldoorlog en de bijbehorende handelsverstoringen).
* De casus Hesterman: De inspecteur geeft een inkijkje in zijn werkwijze: hij heeft Hesterman doelbewust "lastig gemaakt" om hem naar de Centrale Markt te dwingen. Toch toont de inspecteur ook empathie (M.I. = Mijns Inziens) door te erkennen dat de faciliteiten op de markt niet aansluiten bij de behoeften van een bietenkokerij.
* Taal en spelfouten: Het document bevat een opvallende typefout in de laatste alinea: "Amstredam". Ook is aan het einde van de tweede regel van onderen het woord "in" doorgestreept. Dit document biedt een waardevol beeld van de Amsterdamse voedselvoorziening en stadsontwikkeling in het begin van de 20e eeuw. De vermelding van de "saneering der jordaan" verwijst naar de grootschalige verbetering van de leefomstandigheden in deze volksbuurt, waarbij vele kleine huisindustrieën (zoals bietenkokerijen) moesten wijken voor moderne woningbouw.

De typering van de biet als "volksvoedsel" onderstreept het belang van goedkope, voedzame groenten voor de arbeidsklasse in die tijd. Bietenkokerijen waren essentieel omdat zij de bieten voorkookten voor huishoudens die zelf vaak niet over de middelen of tijd beschikten om deze langdurig te koken.