Getypte brief (doorslag of origineel op dun papier). 26 juli 1940. De Directeur (vermoedelijk van de Markthallen of de Gemeentelijke Marktverordening te Amsterdam). [Handgeschreven: extra]

vP/G.

37/113/2 M.

26 Juli 1940.

den Hooggeleerden Heer
Prof. Mr. Dr. G. van den Bergh,
"Elisabeth"
Noordlaan 32,
B e r g e n (N.H.)

Naar aanleiding van Uw brief d.d. 20 Juli jl. heb ik de eer U het navolgende te berichten:

Hoewel gegevens ter vergelyking ontbreken, mag myns inziens worden aangenomen, dat de invoering van den zomertyd sedert 1916 weinig of geen invloed heeft uitgeoefend op den aanvoer van groente en fruit naar Amsterdam. Byzondere bezwaren zyn in dit verband nimmer gebleken, ook niet, nu de zomertyd nog eens extra 40 minuten is verschoven.

Het vooruitzetten van de klok met 3 of zelfs met 4 uur zou, zoolang de huidige omstandigheden duren, het houden van de markt vrywel onmogelyk maken, omdat - in verband met de verduisteringsmaatregelen - het begin van de markt zich naar den zonsopgang moet regelen, terwyl het einde der markt, in verband met den verkoop in de stad, niet evenredig later kan worden gesteld. Reeds thans worden by de afwikkeling van den markthandel eenige bezwaren ondervonden, omdat de markttyd vry aanzienlyk is ingekrompen.

Ook in normale tyden, als geen verduisteringsmaatregelen noodig zyn, zal een zoover vooruitzetten van de klok myns inziens op groote bezwaren stuiten. Het begin van de markt zal dan moeten worden verschoven tot 1.30 uur à 2.30 uur zonnetyd 's nachts, zoodat de marktkooplieden en tuinders des zomers om byvoorbeeld 7 uur 's avonds zonnetyd ter ruste zouden moeten gaan. Het verzetten van de klok met 3 à 4 uur zou voor degenen, die by het marktbedryf zyn betrokken, tot gevolg hebben, dat bezigheden, die normaal by daglicht geschieden, naar den nacht zouden worden verschoven.

De Directeur, De kern van deze brief is een advies over de logistieke en sociale gevolgen van een extreme verschuiving van de klok (zomertijd). De schrijver reageert op een voorstel of vraag van Professor George van den Bergh.

De belangrijkste punten uit de analyse zijn:
1. Historische context van de zomertijd: De brief stelt dat de normale zomertijd (sinds 1916) weinig problemen gaf voor de Amsterdamse groente- en fruitmarkt.
2. Oorlogsomstandigheden: Er wordt gewezen op de "verduisteringsmaatregelen" vanwege de Duitse bezetting. Omdat markten bij daglicht moeten beginnen (zonsopgang) maar de verkoop in de stad op vaste tijden moet stoppen, zorgt een grote tijdverschuiving voor een te korte handelsperiode.
3. Sociale impact: Een verschuiving van 3 tot 4 uur zou betekenen dat tuinders en kooplieden midden in de nacht moeten werken en overdag (bij 7 uur avondzon) naar bed moeten, wat als onwerkbaar wordt beschouwd. Deze brief is geschreven kort na de Duitse inval in mei 1940. De bezetter had direct de "Duitse tijd" (Midden-Europese Tijd) ingevoerd, wat een verschuiving van de klok betekende ten opzichte van de tot dan toe gebruikelijke "Amsterdamse Tijd". Dit verklaart de opmerking over de "extra 40 minuten".

De geadresseerde, George van den Bergh, was een veelzijdig man: rechtsgeleerde, SDAP-politicus en amateur-astronoom. Hij hield zich intensief bezig met kalenderhervormingen en tijdrekening. Hij onderzocht waarschijnlijk de mogelijkheden voor een meer extreme vorm van zomertijd om energie te besparen of de daglichtperiode beter te benutten, waarop deze brief een kritische, praktijkgerichte reactie is vanuit het perspectief van de Amsterdamse voedselvoorziening.