Nota / Ambtsbericht. 13 augustus 1940. Nota. Amsterdam – 13 Aug. 1940.

Eenige kleinhandelaren, o.a. (voor koopers vastgesteld) Tabak, worden vroeger dan het openingsuur tot de CM toegelaten, op vertoon van door officieren van Duitsche legeronderdeelen afgegeven papieren, waaruit blijkt, dat zij voorrang moeten hebben, omdat zij aan het Duitsche leger moeten leveren.

Eenige weken geleden deed de Controleur Reiner dienst aan de markt en hij controleerde o.a. den winkelier Tabak. Toen hij dezen naar zijn toegangsbewijs vroeg, voegde hij Reiner toe, dat hij hem eens bij de "geheime politie" zou aanklagen, althans woorden van deze strekking.

Reiner heeft zich hierop gewend tot de Duitsche autoriteiten, teneinde zich over de uitlatingen van Tabak te beklagen. Hij is daar welwillend ontvangen en hij heeft de gelegenheid te baat genomen, om tevens te spreken over het feit, dat het voordeel alleen op de markt niet beoordeeld is, dat enkele koopers vroeger moeten worden toegelaten dan alle anderen.

De Duitsche autoriteit met wien Reiner dit besprak heeft daarop medegedeeld, dat door de directie schriftelijk kon worden verzocht, dat dergelijke bewijzen om vroeger toegang tot de CM te verleenen, voortaan slechts door één centrale instantie worden uitgegeven; een dergelijke instantie als hier bedoeld zou beter met de belangen der markt kunnen rekening houden, dan de verschillende officieren, die thans dergelijke bewijzen afgeven.

In den zelfden brief zou dan – aldus werd aan Reiner verklaard – kunnen worden verzocht, dat de Ortskommandant, ter bespreking van deze aangelegenheid, den bedrijfschef der CM, den heer Broerse, zou ontvangen op 12 Augustus 1940.

Door den directeur van het Marktwezen is op 9 Aug. jl. een brief aan den Ortskommandant gericht (vide bijlage), afg. in de meening dat in... [tekst breekt af] Deze nota beschrijft een incident op de Centrale Markthallen (CM) in Amsterdam, slechts enkele maanden na het begin van de Duitse bezetting.

1. Machtsmisbruik en Intimidatie: Een handelaar genaamd Tabak gebruikt zijn status als leverancier van de Wehrmacht om speciale privileges (vroege toegang tot de markt) af te dwingen. Wanneer hij gecontroleerd wordt door de Nederlandse marktcontroleur Reiner, dreigt hij deze aan te geven bij de "geheime politie" (Sipo/SD). Dit illustreert hoe burgers de bezettingsmacht probeerden te gebruiken om onder lokaal toezicht uit te komen.
2. Bureaucreatische Chaos: Het document legt een probleem bloot waarbij individuele Duitse officieren op eigen houtje 'voorrangsbewijzen' uitschreven. Dit ondermijnde de orde op de markt.
3. Strategisch Handelen: Controleur Reiner handelt opvallend proactief. In plaats van zich te laten intimideren, stapt hij naar de Duitse autoriteiten. Hij gebruikt de klacht over de belediging/bedreiging als breekijzer om de ongecontroleerde uitgifte van passen te centraliseren onder één Duitse instantie, wat de Nederlandse directie van de CM weer meer grip op de situatie zou geven. De Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat waren essentieel voor de voedselvoorziening van Amsterdam. In de zomer van 1940 was de verhouding tussen het Nederlandse ambtenarenapparaat en de bezetter nog in een plooifase. Nederlandse instanties probeerden de normale gang van zaken te handhaven binnen de nieuwe realiteit van de bezetting.

De term "geheime politie" in het document verwijst naar de angst die al vroeg in de bezetting bestond voor de Duitse repressie-apparaten. Dat de Duitse autoriteit Reiner "welwillend" ontving, duidt erop dat de Duitse legerleiding (de Ortskommandantur) in dit stadium nog belang had bij een ordelijke economische afwikkeling en niet gediend was van individuele handelaren die op eigen houtje de regels overtraden, zelfs als zij aan het leger leverden.