Proces-verbaal (Politie Amsterdam). 10 november 1940 (betreft feiten van 9 november 1940). PRO JUSTITIA.
Marktwezen No. 37/172/s 17.11.40
POLITIE TE AMSTERDAM.
2e Sectie 2e Afdeeling.
No.

PROCES-VERBAAL.

Proces-verbaal contra Cornelis Heijninge, oud 29 jaar, luchtwacht bij den Gemeentelijken Luchtwachtdienst, wonende Van Hogendorpstraat 42 II te Amsterdam en Johannes Jacobus van der Meulen, oud 29 jaar, luchtwacht bij den Gemeentelijken Luchtwachtdienst, wonende Molukkenstraat 128 III te Amsterdam, verdacht van diefstal, respectievelijk van 17 peren en 8 appelen en van diefstal van 29 appelen, gepleegd op de Centrale Markt te Amsterdam op 10 November 1940.

Ik, ondergetekende, Dietrich Heinricht Victor Schiermeier, ambtenaar bij het Marktwezen te Amsterdam, tevens onbezoldigd veldwachter dezer Gemeente, dienstdoende op de Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat alhier, verklaar het navolgende.
"Op Zaterdag 9 November 1940, omstreeks 11.55 uur n.m. bevond ik mij met toezicht belast in het Halgebouw van de Centrale Markt en wel op de derde galerij aan de Westzijde. In dit Halgebouw bevinden zich onder meer kisten met fruit, welke aan verschillende op de Centrale Markt gevestigde grossiers toebehooren. Ook was het mij, verbalisant, bekend, dat zich op de bovenste verdieping van den toren van het Halgebouw geregeld drie of vier personen van den Gemeentelijken Luchtwachtdienst bevinden, wier taak het is eventueele bominslagen te melden. Terwijl ik mij op datum en tijd voornoemd op de hiervorengenoemde plaats bevond, hoorde ik in het Halgebouw eeniger personen met elkaar spreken, doch ook het verschuiven van kisten. Waar in het Halgebouw geen licht brandde, kon ik deze personen niet zien, doch afgaande op mijn gehoor moesten zij zich ongeveer ter hoogte van plaats 30 in de Hal bevinden. Eenige oogenblikken daarna hoorde ik, dat deze personen in de Hal bij de Nederlandsche Veiling de trap opgingen en zich via de derde galerij aan de Oostzijde naar den uitgang van de Hal begaven, welke eveneens aan de Oostelijke zijde van de Hal is gelegen. Waar het mij, verbalisant, bekend was, dat om 12 uur middernacht de avondploeg van den Gemeentelijken luchtwachtdienst werd afgelost, achtte ik het niet uitgesloten, dat eenige van hen, zich na het beëindigen van hun dienst in het Halgebouw hadden begeven. Toen ik mij naar de Oostelijke uitgang van het Halgebouw begaf om aldaar deze personen staande te kunnen houden, bleek mij dat zij reeds vertrokken waren. Ik begaf mij direct naar den uitgang van de Centrale Markt en werd mij, door den aldaar dienstdoenden controleur, Cornelis Blom, medegedeeld, dat zoo juist twee personen van den Gemeentelijken Luchtwachtdienst per rijwiel de Centrale Markt hadden verlaten om zich hadden begeven in de richting van de 2e Hugo de Grootstraat. Onmiddellijk begaf ik mij per rijwiel eveneens in deze richting en heb in de 2e Hugo de Grootstraat ter hoogte van de Kostverlorenkade twee wielrijders staande gehouden, die mij later desgevraagd opgaven respectievelijk te zijn genaamd:

CORNELIS HEIJNINGE,
geboren te Amsterdam, 1 Mei 1911,
luchtwacht bij den Gemeentelijken Luchtwachtdienst,
wonende Van Hogendorpstraat 42 II te Amsterdam-West

en:

JOHANNES JACOBUS VAN DER MEULEN,
geboren te Amsterdam, 26 Augustus 1911,
luchtwacht bij den Gemeentelijken Luchtwachtdienst,
wonende Molukkenstraat 128 III te Amsterdam-Oost.

Beide personen voerden een actetasch met zich, welke blijkbaar geheel gevuld was. Ik verzocht hen met mij mede te gaan naar de portiersloge van de Centrale Markt en aldaar aan mij den inhoud van hun tasch te laten zien aan welk verzoek zij terstond voldeden. Bij onderzoek bleek mij toen, dat zich in de tasch van Heijninge 8 appelen en 17 peren van verschillend soort bevonden, terwijl zich in de tasch van Van der Meulen 29 appelen eveneens van verschillend soort bevonden. Omtrent de herkomst van de appelen en peren, die Heijninge bij zich had verklaarde hij mij desgevraagd als volgt: "Hedenavond om circa 12 uur heb ik, na het beëindigen van mijn wachtdienst, de toren van het Halgebouw verlaten en mij, samen met mijn collega Van der Meulen in het Halgebouw begeven. Wij deden dit met de bedoeling om via den uitgang, welke zich onder de toren bevindt, de Hal te verlaten. Toen wij eenmaal beneden waren, bleek ons echter dat deze uitgang gesloten was. Voordat wij weer naar boven gingen om ons via [tekst breekt af] Het document is een gedetailleerd verslag van een opsporingsambtenaar (Schiermeier) die op heterdaad twee leden van de Luchtwachtdienst heeft betrapt op fruitdiefstal. Het proces-verbaal beschrijft de observatie in een donker markthal-gebouw, de achtervolging per fiets en de uiteindelijke aanhouding bij de Kostverlorenkade. Opvallend is de nauwkeurige opsomming van het buitgemaakte fruit: in totaal 37 appelen en 17 peren, verdeeld over twee aktetassen. De verdachten leggen aan het eind van het document een verklaring af over hun aanwezigheid in de hal na hun diensttijd. Dit document stamt uit november 1940, de vroege periode van de Duitse bezetting van Nederland in de Tweede Wereldoorlog. De Gemeentelijke Luchtwachtdienst was een civiele organisatie die vanuit hoge punten (zoals de toren van de Markthallen) uitkeek naar vijandelijke vliegtuigen en branden na bombardementen. De locatie, de Centrale Markthallen aan de Jan van Galenstraat, was het logistieke hart van de voedselvoorziening in Amsterdam. Hoewel de grote schaarste en de 'Hongerwinter' nog jaren in de toekomst lagen, was er in 1940 al sprake van rantsoenering en beginnende tekorten, wat dergelijke diefstallen door functionarissen in een handhavende of observerende rol extra kwalijk maakte. Marktwezen Politie