Dienstverslag / Rapport 18 maart 1940 Controleur E.A. Engels De Inspecteur van het Marktwezen (Amsterdam) 18-3-1940.
Hr. Inspecteur.
Marktwezen.

Rapport.

Naar aanleiding van de Speciale Controle aan de
Appolohal op Vrydag 15 Maart deel ik U het
volgende mede.
Toen controleur Marktopwachter de Vries met ondergetekende
om circa 2 uur de brug van de Ruysdaelkade passeerde
kwamen wij drie bekende speldjesverkoopers tegen,
welke kwamen van de richting Appolohal.
Wij hadden toen reeds het vermoeden dat er extra
controle zou zijn om de verkoop van speldjes tegen
te gaan. Bij aankomst aan de Appolohal bleek
ons dat er een groote politiemacht op de been was,
en hebben geen enkele speldjesverkooper aangetroffen.
Ook bij de controle in de avonduren was geen enkele
speldjesverkooper aanwezig, wel was ter een persoon
die ansichtkaarten met een bloem of plant erop
te koop aanbood, en daarbij een boekenlegger
in de vorm van een Hortensia plaatje erbij cadeau
gaf. Daar echter de verkoop van drukwerken buiten
de ventverordening valt hebben wij deze persoon niet
kunnen verbaliseeren, doch de politie heeft ook
deze persoon weggejaagd.

Controleur
E.A. Engels

[Aantekening in blauw potlood:]
19-3-40
de Leeuw [?] In dit rapport doet controleur Engels verslag van een gerichte handhavingsactie bij de Apollohal in Amsterdam op vrijdag 15 maart 1940. De focus van de controle lag op het tegengaan van de ongeoorloofde verkoop van speldjes.

De controleurs merkten op dat bekende speldjesverkopers de locatie al ontvluchtten voordat de controleurs arriveerden, waarschijnlijk omdat de aanwezigheid van een grote politiemacht hen had gewaarschuwd. Dit suggereert een effectieve 'vroege waarschuwing' onder de straathandelaren.

Een interessant juridisch detail in het rapport is de vermelding van een persoon die ansichtkaarten verkocht met een gratis boekenlegger. De controleurs van het Marktwezen konden hier niet tegen optreden (verbaliseren) omdat de "ventverordening" niet gold voor de verkoop van drukwerken. Dit toont aan hoe straatverkopers mazen in de wet gebruikten om hun handel voort te zetten. Desondanks trad de politie wel op door de persoon simpelweg te verjagen, wat wijst op een streng handhavingsklimaat op dat moment. Het document dateert van maart 1940, slechts twee maanden voor de Duitse inval in Nederland. De politieke spanning in het land was groot. De verkoop van "speldjes" op straat was in deze periode vaak politiek geladen; verschillende organisaties (zoals de NSB, maar ook pro-geallieerde of neutrale groepen zoals de Winterhulp) probeerden via de verkoop van insignes en speldjes fondsen te werven of hun aanwezigheid in het straatbeeld te vergroten.

De "Speciale Controle" en de inzet van een "groote politiemacht" bij de Apollohal (een belangrijke evenementenlocatie in Amsterdam-Zuid) wijzen erop dat de autoriteiten de grip op de openbare orde en de informele straathandel scherp probeerden te houden in deze onzekere tijden. Het document illustreert de dagelijkse werkzaamheden van de marktpolitie en de spanning tussen bureaucratische regels (de ventverordening) en de praktijk van de straat.