Proces-verbaal van de Politie te Amsterdam. Nº 77/4/4 M. 1940 30/3

PRO JUSTITIA                                      Wetboek van Strafrecht
POLITIE TE AMSTERDAM                    Artikel
2e sectie 2e afdeeling
Gezien [Handtekening]                              PROCES-VERBAAL.

(Kantlijntekst:)
Diefstal van 3 kisten gepleegd op 26 Maart 1940, door J.P.H. Baars, oud 31 jaar, koopman, wonende Leimuiderstraat 33 te Amsterdam, ten nadeele van C. de Jong, grossier in fruit, wonende Admiraal de Ruyterweg 58 alhier.

       Ik ondergeteekende, Barend Felthuis, ambtenaar bij het Marktwezen te Amsterdam, tevens buitengewoon veldwachter dezer Gemeente, verklaar het navolgende.
       Op Dinsdag 26 Maart 1940, omstreeks acht uur voormiddag, bevond ik mij met toezicht belast aan de achterzijde van pakhuis Hal 12, gelegen op het terrein van de Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat alhier, toen ik zag, dat een mij bekende koopman, die mij later desgevraagd opgaf te zijn genaamd Jan Pieter Hendrik Baars, geboren te Amsterdam, 17 Februari 1909, van beroep koopman en wonende Leimuiderstraat 33 alhier, van een partij ledige kisten welke aan de achterzijde van pakhuis Hal 20 stond, drie ledige kisten wegnam. Ik zag vervolgens, dat Baars de drie kisten deponeerde op zijn driewielige bakfiets, welke op eenige afstand geparkeerd stond, waarna hij zich hiermede wilde verwijderen. Ik, verbalisant, heb Baars aldaar staande gehouden en verklaarde hij mij desgevraagd het volgende.
       "De drie ledige kisten welke thans op mijn bakfiets liggen heb ik zoo juist weggenomen van een partij welke achter pakhuis Hal 20 staat. Het is mij bekend, dat deze kisten toebehooren aan den mij bekenden grossier C. de Jong, welke is gevestigd in bedoeld pakhuis. Ik heb van De Jong geen toestemming gekregen om drie kisten weg te nemen. Ik heb deze kisten weggenomen met de bedoeling ze bij den een of anderengrossier op de Centrale Markt in te leveren, hetgeen mogelijk is daar het gangbaar ledige kisten zijn. Voor het bedrag, zijnde ƒ 1,80, dat ik hiervoor zou ontvangen wilde ik roode kool koopen, om deze later weer uit te venten in mijn wijk. Zelf had ik geen voldoende geld meer om de roode kool te kunnen betalen. Voorheen heb ik altijd behoorlijk mijn zaken kunnen doen, doch sedert den laatsten tijd gaat het zoo slecht, dat ik ten einde raad tot deze daad ben overgegaan. Ik ben nog nimmer terzake van eenig strafbaar feit met de Justitie in aanraking geweest."
       Van de besproken kisten waren er twee gemerkt V.V.Honselaarsdijk en een V.V.Naaldwijk. Ik verbalisant heb deze kisten in beslag genomen en zullen zij door mij op wettige wijze worden gedeponeerd aan de Griffie van de Arrondissements-Rechtbank alhier. Na voorloopig verhoor heb ik Baars weer heengezonden.
       Op Woensdag 27 Maart 1940 hoorde ik, verbalisant, Cornelis de Jong, oud 55 jaar, grossier in groente en fruit, wonende Admiraal de Ruyterweg 58 te Amsterdam (W), die mij, nadat ik hem van het hiervoor genoemde geval in kennis had gesteld, aangifte deed en verklaarde.
       "Voor de uitoefening van mijn bedrijf, heb ik op de Centrale Markt pakhuis Hal 20 in huur. De partij ledige kisten welke achter dit pakhuis staat behoort aan mij. Deze kisten heb ik van verschillende kooplieden ontvangen en aan hen daarvoor een bepaald bedrag aan statiegeld terug betaald. Aan den persoon van wien U mij een foto toont (ik, verbalisant vertoon aan De Jong... [einde pagina] * Taalgebruik: Het document hanteert de formele, ambtelijke stijl van de vroege 20e eeuw (gebruik van de naamvallen zoals "den mij bekenden grossier" en termen als "verbalisant", "alhier" en "desgevraagd").
* Sociaal-economisch aspect: De diefstal betreft een zeer klein bedrag (f 1,80 aan statiegeld). De bekentenis van Baars is opmerkelijk openhartig; hij geeft aan uit bittere noodzaak te hebben gehandeld omdat zijn zaken slecht gingen en hij geen geld had om handelswaar (rode kool) in te kopen. Dit werpt een licht op de precaire situatie van kleine zelfstandige straatventers vlak voor de oorlog.
* Juridische procedure: Ondanks de geringe waarde van het gestolene wordt de formele weg bewandeld: aanhouding, beslaglegging op de kisten, officiële aangifte door de benadeelde en deponering bij de Griffie van de Rechtbank.
* Herkomst kisten: De kisten waren eigendom van veilingverenigingen ("V.V.") uit het Westland (Honselersdijk en Naaldwijk), wat de logistieke keten van de groentehandel in die tijd illustreert. Dit proces-verbaal dateert van eind maart 1940, minder dan twee maanden voor de Duitse inval in Nederland. Hoewel Nederland nog neutraal was, was de economische druk van de mobilisatie en de naderende oorlog voelbaar. De Centrale Markt aan de Jan van Galenstraat (geopend in 1934) was destijds de spil van de Amsterdamse voedselvoorziening. Dergelijke dossiers van kruimeldiefstallen uit noodzaak komen in politiedossiers uit deze periode veelvuldig voor en vormen een belangrijke bron voor sociaal-historisch onderzoek naar de levensomstandigheden van de Amsterdamse werkende klasse aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog. C. de Jong J.P.H. Baars Marktwezen Politie