Dienstbrief / Circulaire van de Gemeente Amsterdam. 20 mei 1940. Burgemeester en Wethouders van Amsterdam (ondertekend door burgemeester Willem de Vlugt en secretaris Van Lier). Nº 90/7/4 M. 1940 21/5
GEMEENTE AMSTERDAM

No. 2019 O. [handgeschreven paraaf] Amsterdam, 20 Mei 1940.

Bij dezen deelen wij U mede, dat gij, voor zoover de openbare onderwijsgebouwen weder voor het onderwijs in gebruik zijn genomen, van de U toegewezen lokalen op de daarvoor vastgestelde dagen en uren gebruik kunt maken, met dien verstande, dat het gebouw in ieder geval vóór zonsondergang ontruimd moet zijn

In geen geval mag gebruik worden gemaakt van gas of electriciteit, terwijl slechts in uiterste noodzaak water mag worden gebruikt.

Voorts vestigen wij er nadrukkelijk Uw aandacht op, dat zonder speciale toestemming onzerzijds op geen andere dagen of uren, of van andere scholen gebruik mag worden gemaakt dan in de vergunningen is vermeld. Wijziging in de verleende toestemmingen zal thans slechts in uitzonderingsgevallen kunnen worden toegestaan.

Bij overtreding dezer voorschriften zal de verleende toestemming zonder verdere waarschuwing ingetrokken worden.

EL

Burgemeester en Wethouders van Amsterdam,
DE VLUGT,
de Secretaris,
VAN LIER.

Aan de Vereenigingen, die gebruik
maken van de openbare onderwijs-
gebouwen,
A l h i e r . Dit document is een officiële bekendmaking van het Amsterdamse gemeentebestuur aan externe gebruikers van schoolgebouwen (zoals sportclubs of culturele verenigingen). De toon is streng en dwingend, wat wordt onderstreept door de dreiging met onmiddellijke intrekking van de vergunning bij overtreding.

De kern van de boodschap is dat het gebruik van scholen na de meidagen van 1940 weer wordt toegestaan, maar onder zeer strikte noodmaatregelen:
1. Avondklok-principe: Gebouwen moeten vóór zonsondergang leeg zijn.
2. Energiebeperking: Een absoluut verbod op het gebruik van gas en elektriciteit.
3. Schaarste: Watergebruik wordt tot het absolute minimum beperkt.

Deze beperkingen wijzen op een crisissituatie waarin vitale bronnen gespaard moeten worden en waarin de openbare orde strikt wordt gehandhaafd. De datum van de brief, 20 mei 1940, is cruciaal voor het begrijpen van de inhoud. Dit is exact vijf dagen na de Nederlandse capitulatie (15 mei 1940) en het begin van de Duitse bezetting.

Tijdens de strijd in de meidagen waren veel scholen gevorderd voor de inkwartiering van Nederlandse troepen of ingericht als noodhospitaal. Deze brief markeert het moment waarop het maatschappelijk leven in het bezette Amsterdam weer enigszins wordt opgestart ("weder voor het onderwijs in gebruik zijn genomen"), maar wel direct onder de knoet van de nieuwe realiteit.

Het verbod op elektriciteit en de eis om voor zonsondergang weg te zijn, houden direct verband met de verduisteringsvoorschriften die door de bezetter waren aangescherpt om geallieerde bombardementen te bemoeilijken. Ook de schaarste aan brandstoffen (gas) begon direct na de inval voelbaar te worden. Burgemeester Willem de Vlugt, die de brief ondertekende, bleef in de eerste oorlogsjaren aan tot hij in 1941 door de bezetter werd ontslagen. Gemeente Amsterdam